لە دوو پارچەی کوردستانی ئازاد، ستڕاتیژیی هاوبەش پێویستە


لە دوو پارچەی کوردستانی ئازاد، ستڕاتیژیی هاوبەش پێویستە

سەرۆ قادر
saro.qadir@irdk.org

بارودۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، بە تایبەتی کوردستان و ئەو وڵاتانەی کە کوردستانیان پێوە لکێندراوە، هەروا ئاڵۆز دەبێت. زیاتر لە دوو ساڵە شەڕ کوردستان دژی داعش، داعش دژی کوردستان بەردەوامە. ئێستا خەریکە پارسەنگی هێزەکان دەگۆڕدرێ، شەڕ لە بەرژەوەندی کورد و هاوپەیمانان وا خەریکە وردە وردە لاسەنگ دەبێ. هەروەها شکانی یەک لەدوای یەکی داعش دەستی پێ کردووە، ئێستا باسی گرتنەوەی موسڵ و رەقە دەکرێ. هەروەها باسی گۆڕانکارییەکانی دوای گرتنەوەی ئەم دوو شارە دەکرێ. ئەم دوو شارە بۆ داعش زۆر گرنگن، لە راستیدا دوو پایتەختی داعشن لە عێراق و سوریادا. هەردوو شار لە ئەنجامی شکانەکان و پاشەکشێی داعش کەوتوونەتە ژێر هەڕەشەی هێزەکانی کوردستانی، چ لە باشور بێ یان رۆژئاوا.
ئەوە هێزی چەکداری وڵاتپارێزی کوردە کە پاشەکشە بە داعش دەکات، هیچ هێزێکی تری راستەوخۆی بەشدار جیا لە کورد بوونی نییە. هاوپەیمانانیش هاوپەیمانی کوردن لە هەردوو پارچەی کوردستان. لەم شەڕەدا کورد باجێکی زۆری داوە، ئەم باجە چ بە خوێن یان بە کاولکرانی شارەکانی بێت، یان ئەو ئاوارە زۆرەی کە لەناوخۆ و دەرەوەی وڵات هەیەتی.
تەنیا شەرکردن و سەرکەوتن لە شەڕدا ئامانج نییە. ئامانجی پەلاماری داعش بۆسەر دوو پارچەی کوردستان، ئەنفالێکی زۆر سەختر بوو لەو ئەنفالەی کە لە کۆتایی هەشتاکاندا بەعس لە کوردستان ئەنجامیدا بوو. ئەگەر داعش سەرکەوتووبایە شتێک بەناوی کوردستان نەدەما. بۆیە دەبێ ئامانجی دوای سەرکەوتنی کوردیش دیاربێ، تەنیا ئەوە نییە کە چەند شارێکی وێران یان ناوچەیەکی وێران ئازاد بکرێ، بەڵکو دەبێ کورد ڕوانگایەکی ڕوونی بۆ دواڕۆژی خۆی هەبێ. ئەم ڕوانگایە لە هەرێمی کوردستاندا گفتوگۆیەکی دوور و درێژی لەسەرە و ئێستا یەکلابۆتەوە، بەلایەنی کەمەوە ئەو ڕوانگایەی کە لە لایەن سەرۆک بارزانییەوە دەردەبڕدرێت، کە نەرم جوڵانەوەیە لەگەڵ عێراق و دەورووبەر، بەڵام هەنگاوهاویشتنی بەوەج بەرەو سەربەخۆیی هەڵنراوە. وەک دابین کردنی پەسەند و پشتیوانی نێودەوڵەتی، هەروەها قۆستنەوەی ئەو ئامادەییە سەربازیەی رۆژئاوا کە لە کوردستان و ناوچەکە هەیەتی، کە ئەمەیان قەرەبوویە بۆ ئەو باجە گەورە و رووبارە خوێنەی کەوا کورد داویەتی.
هەرچەند لە هەرێمی کوردستاندا هەندێک لە هێزەکان گفتوگۆی ڕوانگای دواڕۆژ دەکەن، هەندێک لەوانە بەرچاویان روون نییە، هەندێکیش لەژێر کاریگەری وڵاتانی دەورووبەردانە. ئەوەی کە زۆر جێگای داخە لە رۆژئاوای کوردستاندا پەیەدە کە نوێنەری پەکەکەیە، هەوڵێکی ئەوتۆ نادات تا بەرچاوی روون بێ، سەرکەوتنی سەربازی بەدەست دێنێ بەبێ ئەوەی هیچ مەرجێکی نیشتمانی نەتەوەیی هەبێت. پەکەکە لەوێ تا ئێستاش هاوڕایی لەگەڵ هێزەکانی سوریا دەکات کە سەر بە رژێمی سوریا و وڵاتانی هاوپەیمانی ئەون. ئەو حزبە دەڵێت گوایە شتێک بەناوی کوردایەتی و سەربەخۆیی کوردستان بوونی نییە. بۆ ئەوان هەموو پێکهاتەکان وەکو یەکن، سەرەنجام ئەوان لە باکوری سوریا ئیدارەیەک( کە ئێستا پێی دەڵێن فیدرالی) دروست دەکەن کە هەمیشە ئامادەن لەگەڵ سوریا یەکبگرنەوە. ئەمە کارێکی خەراپە، من ناڵێم با هەر لە ئێستاوە لە دژی یەکگرتنەوە لەگەڵ سوریا قسەبکرێ یان قسە نەکرێ، بەڵکو زیاتر ئەو پرسیارە بێ کە ئەو سەرکەوتنانەیان لە پێناوی چ دواڕۆژێکە بۆ کوردی رۆژئاوا.
ئەوەی کە پەیەدە پێوە پابەندە باوەڕی ئایدیۆلۆژییە. ئایدیۆلۆژیا هیچ دواڕۆژێکی نییە، وەک ئەو ئایدیۆلۆژییەی بەعس لە سوریا هەڵیگرتبوو، سەرەنجام سوریای لەدەست چوو. شەڕی ئایدیۆلۆژی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هیچ داهاتوویەکی نابێت، هەموو جیهان و هێزە بەرچاوروونەکانی ناوچەکەشمان بیر لە عەدالەت و ئاشتی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەنەوە، ئەوەش لە کوردستانەوە دەست پێدەکات. بڕوای عەدالەتیش لەو شوێنەوە دەست پێدەکات کە کورد و پێکهاتەکان ببنە خاوەنی چارەنووسی خۆیان.
بۆیە پێویستە گفتوگۆی بە پەلە و جدی بەڵام بە سنگ فراوانی لە نێوان رۆژئاوای کوردستان و هەرێمی کوردستان لەسەر داهاتووی کوردستان دەستپێبکات. ئەم گفتوگۆیە چ لەسەر ئاستی کۆمەڵگەی مەدەنی بێ، یان لەسەر ئاستی رۆشنبیران بێ، یان لەسەر ئاستی سیاسییە نا حیزبییەکان بێ، سەرەنجامیش لە نێوان پەیەدە و سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان بێت. جیا لەوە ئێمە هیچ دواڕۆژێکی ترمان نییە و هیچ ئامانجێکی دیکەش ناتوانێ لە داهاتوودا ئێمە و پێکهاتەکان، واتە کورد و پێکهاتەکانی کە لە دەوروبەری کوردستان یان لەناو کوردستان دەژین بپارێزێ. ئێمە تەنیا بەیەکپارچەیی و یەکدەنگی دەتوانین خۆمان بپارێزین، هەروەها گەرەنتیی ئەوە بەدەست بێنین کە لە داهاتوودا جارێکی تر نەوەکانمان ئەنفال نەکرێنەوە.
ئێمە لە ماوەی کەمتر لە ٣٠ ساڵدا شاڵاوی ئەنفالمان لە باشور و لە رۆژئاوای کوردستان بینیوە، بارودۆخ لە باکوور و رۆژهەڵاتی کوردستان زۆر خەراپە، هیچ بەربەستێک نییە کە ئەگەر وەختی بێت ئەنفال ئەوانیش نەگرێتەوە. کەواتە کورد لە خەمی دروست کردنی چارەنووسی خۆیدایە، لێرەوەیە کە دەبێ رۆشنبیران دوور لە بەرژەوەندی حیزبی و رابردوی سیاسی خۆیان، روو لە پەکەکە بکەن و پێی بڵێن دەبێ ڕوانگەی خۆت روون بکەیتەوە، دەبێ لە حوکمە ئایدیۆلۆژییەکانت پاشەکشە بکەی، رێزی خوێنی ئەو رۆڵە قارەمانانە بگری کە رۆژانە لە رۆژئاوا خۆیان بەخت دەکەن.
ئەمەیە چارەنووسی ئێمە و رێگایەکی تر شک نابەین. ئێستا بە ئاشکرا ئەو چوار دەوڵەتەی کە ئێمەیان داگیر کردووە، خۆیان ماندو ناکەن تا لەسەر روانگایەکی هاوبەش قسەمان لەگەڵ بکەن، بەڵکو پتر چاوەڕێن ئێمە شەکەت بین، لەناوخۆماندا پەرت و بڵاوبین و پاشان بە ناچاری بلکێندرێینەوە بەو ئایندەیەی کە زۆر رەشە و مەجالی ژیان بۆ کورد ناهێڵێ.
تەنیا یەک ڕوانگایی و نیشتمانپەروەریی و هاوچەرخیەتی لە ژیاندایە وا دەکات کورد خۆی لە ئایندەیەکی تاریک دوور بخاتەوە و ئاسۆیەکی روونی لە پێش بێت بۆ ئەوەی ببێت بە دەوڵەتێکی بەهێز لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.