ئێمە لە تەنگژەدا دەژین
سەرۆ قادر:


ئێمە لە تەنگژەدا دەژین

*رۆژانە لەعێراق، كردەوەی تیرۆریستی دەكرێت، گروپە تیرۆریستییەكانی ئەلقاعیدە چالاكتر بوون، كێشەكانی نێوان سەرجەم لایەنە سیاسیی و مەزهەبەكان تۆختر دەبێت. ئاسۆی چارەسەریی لەئێستا لە چیدا دەبینی؟
سەرۆ قادر: رووخانی حكومەتی عێراق، بە بڕیاری کۆمەڵگای نێودەوڵەتی، لە ساڵی 2003 و گۆرینی دەسەڵاتە دیكتاتۆر و رەفتار فاشیستەی(بەعس)، چەند دەرهاویشتەیەکی هەبوو . ئەگەر كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نەیروخاندبا، بەزەحمەت دەڕوخا. لایەنێكی باشی ئەو کارە نێودەوڵەتییە لەوەدا بوو كە ئەو رژێمەمان لەكۆڵ بوویەوە. بەڵام دەرهاویشتە سەلبییەکەی لەوەدا، كە بزووتنەوەی سیاسیی عێراق -جیا لەكوردستان- کە دەبوو بەرێوەبەرایەتی عێراق بگرنە دەست، بزووتنەوەیەكی دیموكرات و تۆكمە نەبووە. ئێمە 10 ساڵ پانۆرامای دەستاودەستكردنی دەسەڵاتمان لەبەرچاوە، لاباڵ و کەسایەتی كاریگەری سیاسیی ئەوتۆی تێدا نەبوو، كە چاوەرێی لێ بكەین لە داهاتووی عێراقدا رۆلێکی ئەرێنی بگێرێت. لەرۆژهەڵاتی ناوەراستدا، دەوڵەتەکان و کۆمەڵگاکان مۆركی تەقلیدیان پێوەیە. تەقلیدییەت شتێكی خراپ نییە، و قۆناغێكە تێیدا دەژین. دین و مەزهەب و نەتەوەكان دەوری تێدا دەبیننن، هەموویان داوای مافی خۆیان و بەشداری بەرامبەر دەكەن. ئەو واقیعە وادەكات لە چارەنووسی سیاسی وڵاتەكاندا، كەمیایەتییەکان رۆڵ ببینن. سروشتی مەزهەب لەوەدایە، كە شەخسییەت و رابەری مەزهەبی درووستدەكات. سروشتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستیش رابەری نەتەوەیی و میللی خۆی دروست دەكات.
پێویستە بزانین، سیاسەتی بەعس، هەموو کەسایەتییەکانی لە قاڵب دابوو، یان بەرەو هەندەران راوی نابوون. لە کۆتایی ئەو سیاسەتەدا، کەسایەتی کاریگەر و دیموکڕاتی لە ناو عەرەبی شیعە و سوننە نەهێشت. مەیدان بۆ ژمارەیەک پیاوی دینی کرایەوە کە هەمیشە مەزهەبییانە و تائیفییانە بیریان کردۆتەوە. بۆیە زۆر بە ئاسانی ناکۆکییەکان دەخەنە ناو کردەوەی شەری مەزهەبی و تائیفی. ئێستا نەبوونی بزووتنەوەیەكی سیاسیی مەعقوول و كەسایەتی بەرچاو روون، بە رادەیەكی كەمی مەدەنییەت لەورانگەیدا، عێڕاقی خستۆتە ناو گێژاوی شەڕێکی بێ مانا و بێ ئەنجام. ئایا عێراق سەرەنجام پەرشوبڵاو دەبێت، یان عەرەب دەیانەوێ بەیەكەوە بژین؟ دەوڵەتەکانی رۆژهەڵاتی ناوەراست، هەموویان دەستكرد و پڕ گیروگرفتن. نەوەد ساڵە، كێشە لەنێوان دەوڵەتانی ناوچەكە، كۆتایی نایەت. هەر لە بنەڕەتەوە، لە کاتی خۆیدا كۆلۆنیالیزم، كێشەیەکی زۆر و کوشندەی بۆ ئەو وڵاتانە درووستكردووە. عێڕاق بەدەست ئەو کێشە کوشندانەوە لە سەرەمەرگ نزیک دەکەوێتەوە. زۆربەی عێراق شیعەیە، و ئێران دەوڵەتێكی شیعەیە، ئامادە نییە، دەست لەعێراق هەڵبگرێ،چونکە بە قووڵایی ستراتیژیی خۆی دەزانێ. ئێران لەلای ئەفغانستان و پاكستانڕا ناتوانێ پەرەبسێنێت. لەئاسیای ناوەراست ناتوانێ پێشبکەوێ، لە کۆماری ئازەربایجان، كاریگەری مەدەنیەتی كۆمۆنیزمی سۆڤێتی، وایكرد كە دەوری دین و مەزهەب كەم ببێتەوە و پێشی بە نفوزی ئێران گرتووە. كەواتە شوێنی شۆربوونەوەی ئێران، تەنیا عێراق و بەشێك لەخەلیج و سوریا و لوبنانە. جگە لەوەش دەوری دەوڵەتە توندرەوە سونییەكانیش لەجێگەی خۆیان هەیە. دەوڵەتانی توندرەوی سوننەی وەكوو سەعوودیا و دوورتریش دەوریان بەهەمان ئەندازە تێكدەرانەیە كەئێران لەناو عێراق هەیەتی.

*پێتوایە بەپشتبەستن بەو باكگراوەندە مێژووییە، لەپێكهاتەكانی عێراق و بەتایبەت شیعە و سوننە، جیهەتێك درووست بێت؟

سەرۆ قادر: هەر دەبێ درووست بێت، ئەو شتانە بەردەوام دەبن، تا ئەو كاتەی سەركردەی مەعقووڵی سیاسیی لەعێراق درووست دەبن. دەبێ ئینسان ئۆمێدوار بێت، چوونكە سروشتی بەشەر وایە، بەردەوام تەجرەبەكانی خۆی هەڵدەهێنجێت. لە ناو كارەساتدا بزووتنەوە و كەسایەتی نوێ درووست دەبێت. جارێ واش هەیە، ئەو گۆرانكاریانە ئەوەندە درەنگ روودەدەن، وڵاتەكە هەڵدەوەشێنێت. یەكێك لەو ئەگەرانەی بەردەوام باس دەكرێت، ئەلتەرناتیڤی دابەش بوونی عێراقە. تاكوو ئێستا لەرووی یاسایی و سیستەمی ئیداری و ئابووری، ئێمە بەشێكین لەو دەوڵەتە فاشیلە بەمانا راستەقینەکەی. عێراق لەو دەوڵەتانەیە كە لە دە ساڵی رابردوودا، ئەركەكانی دەوڵەتێكی نیوەباشیشی، پێ جێبەجێ نەکراوە.

*پێگەی كورد لێرەدا چییە، بۆنموونە رۆژ بەرۆژ كێشەی نێوان هەولێر و بەغدا، لەسەر دەستی حكومەتی هەرێم و بەغدا بەسەركردایەتی شیعەكان، قووڵتر دەبێتەوە. ئاسۆی چارەسەر چییە؟

سەرۆ قادر: كێشەكەمان پێگەی كورد لەرۆژهەڵاتی ناوەراستە. دابەشبوون بەسەر چوار دەوڵەتدا، سەرەتانێكی حەمیدەیە. ئەو نەخۆشییە نامانکوژێت بەڵام زەحمەت و زانینی دەوێ تا چارەسەر دەكرێـت.ئەم دابەشبوونە وەک سەرەتان قوورسە. ئەو چوار پارچەییە، شەرعییەتی نێودەوڵەتی وەرگرتووە و بووە بە كڵـتوور و ناسنامەی ئەو چوار دەوڵەتەی، ئێمە لەگەڵیان دەژین. عێراق، یەكێك لەدەوڵەتە هەرە خراپەكانەیە کە سەرقامگیری وەرنەگرتووە. کاتێک بەهەوڵی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی، بەشێوەی عەسكەری نیزامەكەی رووخێنرداوە، و نیزامێكی نوێ چەسپاند، لەو نیزامە نوێیەدا، پێگەی كورد وەك پێكهاتەیەكی عێراق دانی پێدا نراوە، و زەمانەتی نێودەوڵەتیشی هەیە. هەڵبەت گۆرانكارییەكە بەشێوەیەكی ئەوتۆ نەبووە، كە بژاری مانەوە و نەمانەوە بەمیللەتی كورد بدات. دوای 10 ساڵ، ئەوروپا و ئەمریكا گوشار بۆ كوردستان دەهێنن، كە سەرباری فەشەلییەتی عێراق، دەبێ لەو چوارچێوەیەدا بمێنێـەوە. ئەوە یەكێك لەو حەقیقەتانەیە كە رای گشتی لەكوردستان دەبێ بیزانێت. بۆ نموونە، لە مەسەلەی ئەو هەوڵانەی كەحكومەتی هەرێم دەیەوێت، بەڕەی خۆی لەئاو دەربهێنێت، و بێ ئەوەی لەعێراق جیابێتەوە، لەرووی ئیداری و ئەمنی و سیاسییەوە، تایبەتمەندییەك بەكوردستان بدات، بەئاشكرا كەوتووەتە ژێر گوشاری ئەمریكا و بەشێكی زۆر لەئەوروپا. كەواتا ئەگەر گۆرانكارییەكانی لەدەورووبەرمان، بەتایبەت ئەو گۆرانكاریانەی توركیا رووی نەدابا، رەنگە ئێمە كەوتباینە ژێر گوشارێكی زیاتر. ئەگەر حكومەتی توركیا وەك 2007 بووایە، ئێستا وەزعی ئابووری و سیاسیی كوردستان زۆر خراپ دەبوو. ئەوە واقیعەكەیە.
تەجروبەی مێژوویی و واقیعەكە پێمان دەڵێت، پێویستە بزووتنەوەی سیاسیی لە كوردستان، بەرەو هەڵوێستی نیشتمانیانەی گەورەتر هەڵبکشێ. گەورەتر لەوەی ئێستا هەیەتی. وڵاتەكەمان-كوردستان لەرووی نێودەوڵەتییە گوشاری لەسەرە، تا لەگەڵ عێراقێكی ئاوها خراپ و قەیراناوی بمێنێتەوە. ئێمە بەو حاڵەی هەمانە، بەری ئەو دۆخە نالەبارە تازەیە ناگرین و ناتوانین لە دووبەرەکیدا خۆمان بەرین. وا لە دۆخێکدا دەژین، لەگەڵ هەموو تەنگوچەلەمەكانی عێراق، ئێمەش تووشی تەنگوچەڵەمە دەبین، لەگەڵ هەموو تێكچوونەکانی باری ئاسایشی عێراق، ئێمەش دەكەوینە ژێر هەرەشە، لەگەڵ هەموو مەترسی داڕمانی ئابووری عێراق، ئێمەش دەروخێین. سەرباری ئەوەش عێراق حەقی ئەوەی دراوەتێ، كوردستان بخاتە ژێر گوشاری مالی . ئەوە دوا شێوازە كە حكومەتی بەغدا دەتوانێ بەسەرماندا پەیڕەوی بكات. حكومەتی عێراق، لەناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمیش، رێگەی بەخۆی دەدات، تەلەعفەر بكاتە پارێزگا، بەڵام لەسەر كێشەی كەركوك ئامادەیی هاوکاری تێدا نییە.ئەوەش نیشانەی شۆفێنیزم و تائیفییەتە لە سیاسەتی حکوومەتی عێڕاقدا.

* ئەوە چ ئەجیندایەكی لەپشتە؟

سەرۆ قادر: بەرژەوەندی ناعادیلانەی نێودەوڵەتی لەپشتە، هیچی دیكە نییە. بەرژەوەندی سیاسیی و ئابووری ئەمریكا و بەشێك لەئەورپایە، كەنایەڵن گۆڕان لە عێراق رووبدات. بۆ ئەوەی گۆڕان رووبدات، دونیا وەک پێشوو، بریتی نییە لەو كەلەپچە و بەندە ٩٠ ساڵەی، بەسەر ئێمەدا سەپا بووە. ئێستا كوردستان بواری جموجۆلی بۆ كراوەتەوە، ئەگەر حكومەتێكی باش و یەكگرتوومان هەبێت، ئەگەر بزووتنەوەیەكی سیاسیی و نیشتمانپەروەری ئاستی باڵامان هەبێت، دەتوانین لایەنێکی چالاکی گۆڕانکارییەکان بین و لە بەرژەوەندی کوردستانی سەربەخۆ بشکێتەوە. نیشتمانپەروەریەتی لە كوردستانی لەئێستادا مانای چییە؟ جاران، نیشتمانپەروەری بریتی بوو، لەتێكۆشان بۆ دەركردنی داگیركەر. دوایی نیشتمانپەروەریەتی بریتی بوو، لە یەكتر قبوڵ کردن و نەهێشتنی شەڕی ناوخۆ.

* ئەگەر لەتۆ بپرسم، ئێستا ئەو نیشتمانپەروەرییە مانای چییە؟
سەرۆ قادر: ئەوەی ئێستا بزووتنەوەی سیاسیی، بەهەموو لاباڵەكانیەوە، پێویستە پێوەی پابەند بێت، ئەوەیە: یەكەم/ هەموو كەس هێلێكی سوور بۆخۆی دابنێت، كە حكومەتی كوردستان نابێ دابەش بكرێت. هیچ میللەتێك لەدونیادا چارەنووسی خۆی بۆ دیاری ناکرێت، ئەگەر هەموو رۆژێ، لە ئەنجامی ناکۆکی سیاسیی بیر لە دابەش كردنی دەوڵەتی خۆی بكاتەوە! ئەوە فیكری ملوک التوائفییە و فکری ٩٠ ساڵ لەمەوبەرە. لە وڵاتانی دەورووبەرمان، بەتایبەت لە ئێران باو بوو، لە هەر خێلێكی گەورە، ئەگەر سەرۆكی خێل لە ناوەند رازی نەكرابا، دەیگووت سنووری خێڵەکەم دەکەم بە حکوومەت. هەر ئەو فکرەش بوو كە وڵاتانی کەنداوی لێ درووستبوو. لەوێ دەوڵەت هەیە، لەسەر نەخشەی جیهان هەندەی قەترەیەكە و ناویشی قەتەرە! بەداخەوە ئەوە بە شێوەیەکی دیکە، لەناو فیكری سیاسیی كوردستاندا گەرای کردووە.
کوردستان، سەرباری ئەوەی 41%ـی خاکەکەی لەبەر دەستی عێڕاق دایە، 59%ـیەكەی دیكە لەژێر هەرەشەی پێكنەهاتنی لاباڵە بەهێزەكانی بزووتنەوەی سیاسیی كوردستاندایە. ئەوەش یەك هۆكاری تێدایە، بەرژەوەندی حزبی و مالی و خۆسەپاندنی سەركردە عەسكەری و سیاسییەكان، وادەكات، كە هەرگیز كوردستان حكومەتێكی یەكپارچە و بەهێزی نەبێت. لەكاتێكدا لەگەڵ عێراقێكی وا خراپ و بارودۆخێكی نێودەوڵەتی و مەسلەحەتی ئابووری و نەوت، ئەو گوشارە زۆر ناعادیلانە بۆ كوردستان دەهێنن، تا بەشێك بێت لەعێراقێكی خراپ.
لەبەرامبەر ئەوەدا، پێویستە بزووتنەوەیەکی كوردستانێكی یەكگرتووی نیشتمانپەروەرمان هەبێت. نامەوێت هەمیشە نموونە بهێنمەوە، بەڵام دەوڵەتی ئیسرائیل لەزۆر قۆناغدا لەژێر گوشاردا بووە، هەڵبەت نەک بەرادەی ئێمە، كەوتنە ژێر گوشاری ناوچەکەیان، لەبەرامبەردا نیشتمانپەروەرێتی یەهوودی، لەسەرووی هەموو ئیعتبارێكی دیکەی حزبی و سەركردەییدا بوو.

* ئەوە بەجۆرێك لە لاوازی هەستی نیشتمانی دەبینی، یان گوشاری دەرەكی؟
سەرۆ قادر: دەبێ ئێمە دەست لەسەر برینی خۆمان دابنێین. بزووتنەوەی شۆرشگێڕیی كە زۆرینەی رەهای بزووتنەوەی سیاسیی پێکدێنێت و سەركردایەتی حکوومەت دەكات، لەبیركردنەوەدا پاشكەوتووە. ئەم قسەیە با بەگشتی بكەم، بۆ ئەوەی تەقسیمی نەكەم و كەس حەساس نەبێت.

* هیچ حزبێكت دەرنەهێنا، و زۆرت گشتاند؟
سەرۆقادر: ئێمەش باس لەكێشەیەكی گشتی دەكەین.نامەوێ پەسنی لایەنی خۆم بکەم. بەڵام تێكرای بزووتنەوەی سیاسیی لەكوردستان كە سیستەمی سیاسیی كوردستان بەرێوەدەبات، لەبیركردنەوەدا دواكەوتووە، لەم ساڵانەی دواییدا نەیتوانیوە پێشبكەوێت. بەرژەوەندی مالی و مولوكوتەوایفی لەناوچەكاندا، رێگەنادات وزە و هێزی نوێی كوردستان، كە پێگەیشتووە، بەشێوەیەكی مەنتیقی بێتە ناو بزووتنەوەی سیاسیی.


* بۆ رۆشنایی قسەكانی بەرێزتان، لەكوردستاندا هەڵبژاردنێك كراوە، و زۆر لەچاودێر و خەڵك بەهەڵبژاردنی نموونەی ناوی دەبەن. ئێستا خەڵك وردە وردە، لەو بۆچوونە سارد دەبێتەوە، و نیگەرانی زۆر لەسەر دواكەوتنی پێكهێنانی حكومەت درووستبووە. تێروانینی ئێوە چییە؟
سەرۆ قادر: بۆ ئەو بارودۆخەی من لە بزووتنەوەی سیاسیی باسم كرد، گرفتەکە لەمیللەتی كوردستاندا نییە. خەڵك دەنگی خۆی داوە. گرفت لەیاسادا نییە. بزوتنەوەی شۆرشگێری كە بالادەستە و متمانەی پێکراوە، لە ئاست بەرپرسیاریەتی نیشتمانی خۆی نیە. لە رواڵەتدا بڕوایان بەفڕەیی هەیە، و بەقائیمەی جیاجیا ئیختیاریان بەخەڵكدا كە نوێنەری خۆیان هەڵبژێرن. بەبێ ئەوەی خۆیان ئامادە كردبێت، ئەگەر میللەت كەمێك ئالۆگۆری لەمتمانەی خۆی كرد، پێوەی پابەند بن. پێیان وا بوو میللەت، لە 10 رۆژی هەڵبژاردندا، قسەی خۆش و پارەبەخشینەوە باوەڕ دەكات. ئەوە سادەیی بزووتنەوەی سیاسیی شۆرشگێری نیشان داین. بەشێک لە بزووتنەوەکە لەناوخۆیاندا قسەیەك هەیە، كە لەبەینی خۆیان دەیكەن، بەڵام بەخەڵكی نالێن!

* ئەو قسەیە چییە؟
سەرۆقادر: دەکرێ بەم چەشنە دەریببڕین؛ ئەگەر میللەت دەنگی پێماندا باشە، بەڵام ئەگەر بە پێچەوانە بوو، میللەت نامەعقووڵی كرد، بەزیلە دەیهێنینەوە سەر رێگا. كێشەكە لەوەدایە. ئەوەیە كە حكومەت درووست نابێت، ئەگینا هیچ كێشەیەكی دیکە، و پرۆژەیەك نییە، كەس پرۆژەیەكی پێ نییە، كە پێی وابێت، روانگەی ئەو بۆ حكومەت بەرێوەبردن، بۆ نموونە، لە روانگای نێچیرڤان بارزانی، باشترە.
ئەو مولوكوتەوایفی و پاشکەوتنەیە، كە جار جار رێگە بەخۆی دەدات، لەسەر یەك قسە، گەنجێك بەربداتەوە. بەو مەنتقە، ئامادەیە هەموو میللەت بەربداتەوە. بۆیە پێویستە کار لەسەر بژار کردن و پێشخستنی بیری نیشتمانی بکرێت.

*مەبەستت كاوە گەرمیانییە؟
سەرۆ قادر: رووداوەکان بوونەتە کێشەی هەموو میللەت. پێویستە بزووتنەوەی شۆڕشگیڕ لە ئاستی بەرپرسیاری مێژوویی خۆی بێت. ئێستا لەو ئاستە نیە بۆیە قەیرانمان هەیە.

* ئەو قسانەی تۆ ئەوەی لێ هەڵدەهێنجرێت، كە ئەو لاباڵانەی كەباستكردن، بەجۆرێك لەجۆرەكان باوەریان بەئەنجامی هەڵبژاردن نییە، و ئەگەر میللەت لەكاتی دەنگدان سزای داون، ئێستا ئەوان سزای میللەت دەدەنەوە؟

سەرۆ قادر: بەلێ سزای میللەت دەدەنەوە و نیشتمانەكەی لێ تەقسیم دەكەن. كەتەقسیمیان كرد، ئیرادەی میللەت تەقسیم دەكەن. هێزی میللەت لەیەكپارچەیی میللی و یەكپارچەیی نیشتمانەكەی دایە، ئەوە تەجرەبەی مێژووییە، هەر کاتێک، میللەتێك لەسەر بنەمای مولوكوتەوایفی سەركردە سیاسییەكان تەقسیم بوو، دەبێتە ناوچەی بچووك بچووك، و لەو ناوچانەیش فەرماندەی عەسكەریی حوكم دەكەن، نموونەی هەندێک وڵاتی ئەفریقامان بۆ زیندوو دەبێتەوە، كە هەموو رۆژێ لەسەر بەرژەوەندی جیاواز، یەكتر قڕ دەكەن.

* بەڵام لەساڵی 1991ـەوە لەكوردستان فڕەیی هەیە، و هەڵبژاردن كراوە، و هەڵبژاردنی دیموكراتییانە، بۆچی ئەو بۆچوونەی كاك سەرۆ پێیوایە كە لەم هەڵبژاردن جۆرێك لەقبووڵ نەكردن هەیە؟
سەرۆ قادر: ئەگەر نەبوونی سەرکردەی کاریگەر و دابەش بوونی بزووتنەوی سیاسی لە عێراقی عەرەبیدا، لەسەر جیاوازی مەزهەبی وایكردووە، وڵاتەکە لە كارەساتدا بێت، بە پێچەوانەوە هەبوونی سەركردەكانی كاریگەر، لەناو بزووتنەوەی سیاسی كوردستان، رۆلی باشیان هەبووە. دڵنیام ئەگەر جەلال تاڵەبانی، تەندروست بوایە، كوردستان ئەو تەنگوچەڵەمەی نەدەبوو. بڕیارێك دەدرا، چونكە مام جەلال لەگەڵ بەڕێز مەسعوود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، دەگەیشتنە بڕیارێك و ئەو بڕیار دەبووە پابەندی سیاسیی. كاك مەسعود و مام جەلال دەوری كاریگەریان هەیە.ئێستا کە یەکێکیان غایبە،لاسەنگی درووست بووە، لایەك بە تەنیا هاوکاری نەکراوە تا ئەركی خۆی ئەنجام بدات و ئەو بۆشاییە گەورەیە لە یەكگرتووی سیاسیی درووست نەبێت. پێویستە ئەو حەقیقەتەمان لەبەرچاو بێت.


* ئەوەی هەیە، بەشێكی هی غیابی مام جەلالە؟
سەرۆ قادر: هەموو بۆشاییەکە لە نەبوونی مام جەلال دەرکەوت. غیابی ئەو، لەمەنتیقەی ژێر فەرمانرەوای ئیدارەی سلێمانی، جاران بەهەموو پێكهاتە سیاسییەكانیەوە، مام جەلال قسەی كۆتایی لێ دەكرد. مام جەلال كەلەگەڵ كاك مەسعوود كۆدەبوونەوە، لەقەیرانەكاندا دەگەیشتنە چارەسەرێك وڵاتەكەیان لەقەیران قووتار دەکرد. ئەگەر ئەوان بڕیاریاندابایە، هەموو كەس بە زیان و قازانجی سیاسیی خۆی رازی دەبوو، دەیانتوانی متمانەی خەڵك دابین بكەن. ئێستا لایەنێك هەموو شتەكان دەكات، لەتەرەفەكەی دیكەدا تەقسیم درووستبووە و ناتوانێ هیچ بڕیارێک بدات.
تەقسیم لەناو یەكێتی نیشتمانیدا بووەتە هۆی تەقسیم بوونی بزوتنەوەی سیاسیش؛ گۆران و دوو حزبی ئیسلامی و کەسایەتییە دەسترۆیشووەكان وەک پێشوو نەماون.ئەو گۆڕانکارییە دەکرا ئەرێنی بێت، لە هەبوونی سەرکردەی بڕیاردەردا. بەڵام ئێشتا شكاوەتەوە بەسەر هەموو كوردستاندا.ئەو دیاردەیە، یەكێك لەو سلبیتانەیە كە دوو سەركردەی سیاسیی، دەوری كاریگەریان لەتەبایی كوردستاندا هەبووە. لەلایەکی دیکە بزووتنەوەی سیاسیی، بەشێوەیەكی ئاسایی پێش نەكەوتووە. بۆیە ئەگەر غیابێك لەو دوو سەركردانە درووست بوو، بۆشایی درووست دەبێت. ئێستا لەتەرەفی ئەولادا، غیابی مام جەلال وایكردووە، كە تەوافوق درووست نەبێت. ئەوەیە نایەلێت حكوومەتی هەشتەم، لەكوردستان درووست بێت.


* بەڵام زۆر كەس ئەو دۆخە بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان دەگەرێننەوە، كە حزبی بڕاوەیە كە جۆرێك لەواقعییەتی حزبی یەكەمیشی پێدراوە؟
* سەرۆ قادر: پارتی لەهەڵبژاردندا دەنگی خۆی هێناوە.ئەم حزبەش بێ كەموكوڕی نییە، بەڵام ئۆباڵی ئەم دۆخە نالەبارەی ناکەوێتە سەر شان. ئەو 38%ی دەنگەکانی هێناوە کە زۆرربەی رەهای ئەو دەنگانە لەناوچەی نفووزی خۆیەتی. لە زاهیردا پارتی بەو دەنگانە لەرەقەمدا حزبی یەكەمە، بەڵام حزبی یەكەمی ئەوتۆ نییە، كە بتوانێ كابینە درووست بكات. ئینجا كاتێك رەقەمی سەتا ئەوەندەی دەنگەكان هێز بەحزبێك دەدات، كە یەكپارچەیی نیشتمانیی هەبێت، یاسا باڵادەست بێت، بزوتنەوەی سیاسیی ئیلتیزامی پێوەبكات. بۆ نموونە ئەگەر 38%ـەكەی پارتی، بە هاوپەیمانیێكی لاواز، حكوومەتێكی لاواز درووست بكات، و لێی گەرێن وڵات بەرێوەببات، نیشانەی ئاستێکی باڵای هوشیاری و ئاگایی نیشتمانی دەبێت. ئەدی كاتێك یەكپارچەیی نیشتمانیی نییە؟ و سیاسیمان هەیە دەڵێ با پارتی حكومەت درووست بكات و لەدێگەڵە تێپەرێ!!.

* ئەوە چی لێدەخوێنیتەوە؟
* سەرۆ قادر: ئەوە ئەو مولوكوتەوایفییەیە كە باسم كرد. یانی هەر تائیفە و ناوچەیەك مەلیكێكی هەیە و هەر مەلیكێك حكومەتێكی هەیە، و یاسای ئەو موڵكە بریتییە لەبەرژەوەندی و كەللەرەقیی فەرماندەکان، لە بەرامبەر بەرژەوەندی نیشتمانی .

* بەڵام بەپێچەوانەشەوە، زۆرجار كە باس لەناوچە دەكرێت، تاكوو ئێستا لەرووی واقیعییەوە ئەو سەوزو زەردە وەكوو خۆی ماوەتەوە؟
* سەرۆ قادر: ئەوە كاڵبووەتەوە، بەڵام فەرمانڕەوایی عەسكەری و مالی و ئەمنیی سەوز و زەرد ماوەتەوە. هیچ شتێك لە سلێمانی و دهۆك و هەولێر ناكرێ، ئەگەر یەکێتی و پارتی حوكمی نەهایی تێدا نەدەن، جا با هەزار جار نیسبەی دەنگەكان، سەرێ و خوارێی تێدا بكرێت. هیچ شتێك لەئیدارەی سلێمانی كۆندا نابێتە گۆرانكارییەكی باش، ئەگەر لەلایەن سەركردایەتی یەكێتی تەفاهووم نەکرێت، چوونكە جەیش و ئەمن و پارە لە دەستی یەكێتی دایە، و هەركاتێك بیەوێ دەتوانێ وەزعەكە تێكبدات.
چ هۆکارێك وادەكات ئەم دووە یەك بگرن؟ ئاگایی نیشتمانیی و نەتەوەیی، و ئینسانیشی لەگەڵ دەخەم. ئەویش بریتییە لە ڕوانگەی سەركردەی نیشتمانپەروەر و نەتەوەپەروەر، بۆ نیشتمانەكەی، کە دەبێ دەوڵەتێكی مۆدێرن و هاوچەرخی هەبێت، و متمانەی تەواوی هاووڵاتیانی لەپشت بێت. لەو كەش و هەواییەدا، سەركردەی سیاسیی بۆی هەیە، كەمێك فرتوفێل بكات، تا بمێنێتەوە، بەڵام نابێ هەڕەشە لەوڵاتەكەی بكات.

* یەكێتی دەلێ من رێككەوتنێكی ستراتیژیم لەگەڵ حزبی بڕاوە هەیە، و حەقی ئەو رێككەوتنەم دەوێ، كە پێشتر تەوافوقی لەسەر كراوە. تۆ دەڵیی چی؟
* سەرۆ قادر: ئەوە رێككەوتنێكی سیاسییە لە نێوان دوو حزب. رێككەوتنێكی باشە، سەرباری ئەوەی رێگەی لەزۆر لایەنی كوردستانی گرت، تا بەشداری كارامەیان لەبەرێوەبەرێتی كوردستاندا هەبێت. باشییەکانی ئەو رێککەوتنە، لە واقیعبینێتی ئەو دوو سەرکردەی کوردستاندا بوو. بەو میکانیزمە، ئاسایشی وڵاتەكەیان دابینكرد، رێگەیەکیان بۆ یەكپارچەیی دۆزییەوە و كوردستانی بەیەكگرتووی هێشتەوە. لەسەرووی ئەو رێككەوتنەدا، كاك مەسعوود و مام جەلال هەبوون. كاتێك هەردووک دوو مەكتەبی سیاسیی كۆدەبوونەوە، رێكکەوتبان یان رێكنەكەوتبان، ئەو دوو سەرۆکە لەژوورێك دادەنیشتن، کاتێک دەردەچوون، دەیانگووت هەموو شتێك تەواوە، دوو حزبەكەش ئیلتیزامیان دەكرد، و قازانج و زەرەرەكانیان قبووڵ دەكردن. ئێستا كۆبوونەوەی بەستراوی مام جەلال و كاك مەسعوود نەماوە. ئەوە بووەتە هۆی درووست بوونی ئەو تەقسیمە. رێكەوتنی ستراتیژی بریتیی بووە لەمە. من ئەو رێككەوتنە نە مەحكوم دەكەم، و مەدحیشی دەكەم، چوونکە مێژووی وڵاتی ئێمە درووستی كردووە، و خێری لەزەرەرەكەی زیاتر بووە. جا ئێستا ئەگەر لەرێککەوتنی ستراتیژیدا، بۆ یەكێتی و پارتی ووردكردنەوە هەبێت، پێویستە هەردوو دوو حزب پێكەوە دانیشن. بۆچی پێکهێنانی حكومەت لەسەر ئەوە دوادەخەن و پەرشوبڵاوی درووست دەكەن؟! بۆچی ترازانی ئەمنی و چاولێ سوور كردنەوەی كۆمەڵایەتی درووست بێت؟! ئایا ئەو حاڵەتە ئاماژە بەوەیە كە: ئەی میللەتی كە پێت وابوو نابێ ئێمە یەکەم بین،جا ئەوە ئێمە نیشانت دەدەین، و ژیانتان لێ تێكدەدەین!

* كەواتا ئەو دۆخەی لەناوچەی سلێمانی هەیە، و ئەو تیرۆركردن و كوشتنی شاراوە ئەمە پەیوەندی بەوە هەیە، یان پەیوەندی بەلاوازی ئەمنیی هەیە؟
* سەرۆ قادر: لە راستیدا جیهازی ئاسایش لاواز نییە. بەپێچەوانەوە، دەستگاكانی ئەمن و ئاسایشی كوردستان، خیبرە و روحییەتێكی زۆر باشیان، بۆ پاراستنی ئاسایشی كوردستان هەیە. ئەوە بڕیاری سیاسییە لەسەرەوەڕا گرفت درووست دەکات. ئەم حاڵەتە پێی دەگووترێ لەشیرازە بردنی مونەززەم. جاری وا هەیە، بزووتنەوەی سیاسیی لەسەرەوە بڕیار دەدەن، خوارووی خۆیان بترسێنن. مەبەست لەو کارەش ناردنی پەیامە بۆ میللەت، ماناکەی لەوەدایە: ئەگەر ئێمە یەکەم نەبین، ئاواتان بەسەر دێت!

* من وكوو رۆژنامەنووسێك ئەو پرسیارەتان لێدەكەم، كە لەمێژووی میدیای كوردستان، لەمەیداندا كاك سەرۆ ئامادەیی هەبووە، كاتێك هەواڵی کوشتنی كاوە گەرمیانیت بیست، هەستت بەچی كرد؟
* سەرۆ قادر: هەستم بەو واقیعە كرد، كە بۆم باسكردی. شیرازەیەک خەریکە دەترازێندرێت. ئەگەر مام جەلال حزووری هەبووایە، لەم بارودۆخەدا، هیچ فەرماندەیەک نەیدەوێرا فەرمانی کوشتنی گەنجێك بدات. سناریۆكەیشی دەبینین، چۆن دەروات. ئەوە ئینزارێكی زۆر مەترسیداری واقیعی سیاسیی ئێستایە. نیشانەی ئەوەیە كە لەنیوەی كوردستاندا، فەرماندە عەسكەرییەكان رابەری سەرووی خۆیان نەماوە، تاكۆنترۆڵیان بکات. ئەوەی دەرحەق كاوە گەرمیانی و غەیری كاوە گەرمیانی كرا، بۆ نیزامێكی دیموكرات و بزوتنەوەیەكی نەتەوەیی و نیشتمانپەروەر، كە بە تێكۆشان و فیداكاریی بەناو بانگە، شەرمە. ئەگەر حکوومەتی کوردستانیش ئیرادەی پاراستنی هاونێستمانیانی خۆی نەبێت، جیهانی ئاگای ئەمڕۆ، ئەو دەستدرێژیانە قبووڵ ناکات.


* یەكێتی نیشتمانی کوردستان، لە غیابی مام جەلالدا دوچاری ئەوە بووە، كە ئاماژەتان پێدا، ئەگەر وەكوو میدیاكارێك و سیاسیی و پسپۆرێكی سەربەخۆ نەك كەسێك كەپارتی بێت، یەكێتی داوای دیراسەیەك لەكاك سەرۆ قادر بكات، بۆ ئەوەی لەو دۆخەدا چ بكەن، چ پێشنیارێكیان بۆ دەكەن؟

* سەرۆ قادر: لەوانەیە بەشێك لەوەڵامەكەی تۆ ئەو لێکۆڵینەوەیە بێت، كە لە دوای هەڵبژاردن، ئەنیستۆتەكەمانIRDK.org ئەنجامی دایە. لەودا ژمارەیەكی زۆر لە پسپۆرەكان بەشدار بوون. لەسەر ماڵپەرەدا هەیە. هەڵبەت چارەسەر تەنیا لای یەك كەس نییە. یەكێتی تووشی بارودۆخێكی زۆر دژوار بووە. لە رووی مێژووییەوە، ماف بەخۆی دەدات، بەردەوام بێت، و نیوەی كوردستانی لەبەردەستدا بێت. لەلایەكی دیكەوە، نەیتوانیوە متمانەی ئەو بەشە لەدەنگەكان، كە خۆی ئیدارەی دەكات، بە دەست بێنێ، حزبەكە خۆی دابەش بووە. پێموایە تەنیا راستگۆیی سەركردەكانی دوای مام جەلال، و پابەند بوونیان بە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان، و پێناسە كردنی بەرژەوەندی و رۆڵی نوێی خۆیان، لە ناو بەرژەوەندی دووری وڵاتەكەیاندا، رێگا چارەیان نیشان دەدات. جاری وا هەیە، فەرماندە عەسكەرییەكان، بەحوكمی سایكۆلۆژیای تایبەت و بەرژەوەندی خۆیا، ئەگەر لەسەرەوە سەركردەیەكیان نەبێت كۆنترۆڵیان بكات، كارەسات بەسەر وڵات دێننن. خەڵک چاوەڕوانی لە سەركردایەتی دەسترۆیشتووی یەكێتی هەیە، پابەندی بەرژەوەندی گشتی نیشتمانی بن. هەروەها خەڵک چاوەڕوانن، رێزی ئیرادەیان لە لایەن حزبێکی شۆڕشگێرەوە بگیرێ کە دەوری لە رزگاری نیشتمانەکەیاندا هەبووە. چونکە واقیعییانە نیە حزبێك 18%ـی هێنا بێت، وڵات بەرێوەببات. هەڵبەت ناشكرێ، حزبێكی شۆرشگێر دەوری لە ئازادی وڵاتەكەدا هەیە، لەبەر ئەوەی لەهەڵبژاردندا كەمی هێناوە، بەجارێك لاببرێت. هەر دووك ڕێکار هەڵەیە. دەبێ چارەسەری "یەمەن ئاسا"، بەمانای دەوڵەتی یەمەن، لەبەر چاو بگیرێت. ئەو چارەسەرەی بۆ عەلی عەبدوڵا ساڵح كرا، بۆ یەكێتی بكرێت، واتا لە حكومەتدا بمێنێت، بەرژەوەندییەكانی بپارێزرێت، بەڵام دەبێ بشزانن كە، ئاخر متمانەكە كەم بووەتەوە. راستە پارە و جەیش لەبەر دەستی ئەوان دایە، بەڵام ئەمە خاوەنەكەی میللەتە كە متمانەكەی لێ كەم كردوونەتەوە. ئەگەر چارەیەكی مەعقووڵ نەكرێت، ترازان درووست دەبێت، و بەرژەوەندی وڵات دەكەوێتە مەترسیی.


* كاك سەرۆ، راستە باسی یەكێتی و پارتیت كرد، بەڵام هێزێكی دیكە دووەم بووە، كە بزوتنەوەی گۆرانە. چۆن پێناسەی هاتنی قۆناغی نوێی گۆران دەكەیت، و لەنێو ئەو ململانێیە كە هەیە، لەنێوان دوو هێزی سەرەكی كوردستان؟
* سەرۆ قادر: بزووتنەوەی گۆران، بریتییە لەباڵێكی بەهێزی دوێنێی یەكێتی. ناكرێ سەیری بزوتنەوەی گۆران بكەین، بەدوور لەمێژووی ئەو بەشە لەبزووتنەوەی سیاسیی كە یەكێتی سەركردایەتی كردووە. لە ئەنجامی كار و گۆرانکاری ژیان، ئەو حزبە تەقسیم بوو، و زۆرینەی بەلای بزووتنەوەی گۆراندا چووە. لە ناو جەماوەرەکەشیانداگۆڕان زۆرینەی دەنگەكانی، لەگەڵ خۆی برد. لە رووی یاساییەوە دەبێ بلێین پیرۆزتان بێت. بەدڵمان بێت، یان بەدڵمان نەبێت، بەدڵی یەكێتی بێت، یان نەبێت، ئەوە واقیعەکەیە. هەڵبەت سەرچاوەكانی دەسەڵات لەلایە حزبی ئەسلی بەجێ ماون، كە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە. جاری وا هەیە، نەك حزبێكی شۆڕشگێڕ، بەڵکو گروپێكی بچووك، وڵاتێك بەو سەرچاوانە، لە دەستی خۆیاندا دەهێلنەوە. بۆ نموونە سوریا و یەمەنی ئێستا. كاتێك سیستەمێك لەرووی عەسكەری و ئابووری درووست بوو، دەتوانێ بۆ ماوەیەک، خەڵك بە گۆپاڵ لە دەست خۆیاندا راگیر بكات،. لەناوچەی سلێمانی نەگەیشتووەتە گۆپاڵ، بەڵام ئەگەر باش چارەسەر نەكرێـت، و ئەگەر بزوتنەوەی گۆران بەچاوی كراوە، و بەواقیع بینیانە تەعامووڵ لەگەڵ سەرچاوەكانی هێز لەسلێمانیدا نەكات، دەوریان سەلبی دەبێت، و هەرەشە لە پارچە پارچە بوونی ئیدارەی سیاسیی كوردستان دەکرێ. بۆیە پێموایە، پێویستە بەردەوام روو لەبزووتنەوەی گۆران بكرێت، كە ئەم بارودۆخە نەقۆزنەوە بۆ تێكبدەردانی سیاسیی و زیاتر خۆ ئیسپاتكردن، چوونكە دۆخەكە گەیشتووەتە لێواری لێكهەڵوەشانی هەمووان. كاتێک وڵات لێكهەڵوەشێت، هیچ حزبێك قازانج ناكات. ئەوە لە كوردستاندایە كە بزووتنەوەی گۆران حزبی دووەمە، ئەوە لەناو پەرلەمان و حكوومەت دایە، دەتوانن روانگەكانی خۆیان پێشنیار بكەن، لە ناو پەرلەمان و حكومەتدا، لە هەولێر و دهۆك، دەتوانن جەماوەری خۆیان زیاد بكەن. ئەگینا جوماوەری سلێمانیشیان لێ كەم دەبێتەوە. دەبێ ئەم وڵاتە بمێنێت، تاك ئەوم منافسەیەی تێدا بێت.
لەم گۆڕانکارییەدا، ئۆباڵ لەسەر پارتیش هەیە. حزبێكە لە ناو خۆیدا كێشەی نییە. دەنگی پێویستی خۆی هێناوە،تا وەك حزبی یەكەم حكوومەت پێكبهێنێت. پارتیش دەبێ ئێستا بەشێك لەبارگرانایی غیابی مام جەلال، لەسەر شانی خۆی بار بكات. پێموایە ئێستا هەر وادەكات،. ناكرێ پارتی بە روانگەی پارچە پارچە كردنی تەرەفەكانی بەرامبەری، ئەوەی لێیان قەوماوە، لەبەرژەوەندی خۆیان كۆیان بكاتەوە. چوونكە پارتیش بەو رادەیە بەهێز نییە، كە وڵاتەكەی پێ بپارێزرێت. ئەو، بەهاوكاری یەكێـتی و گۆران، دەتوانێ یەكپارچەیی وڵات بپارێزێت. ئینجا پارتی لەهەردووكیان بەهێزترە، بەلێ. لەهەردووكیان بێ موشكیلترە. بەڵام بێ موشكیلە و بەهێزێك نییە، كە متمانەی هەموو كوردستانی پێ بێت، و جەیشی هەموو كوردستانیشی لەبەردەستدا نییە، ئەمن و پارەی هەموو كوردستانیشی پێ نییە. كەواتا ئەگەر پارتی، بەشێوەیەكی حەكیمانە مامەلە نەكات، ئەگەر بەشێك لە گرانایی غیابی مام جەلال نەخاتە سەرشانی خۆی و لەو پێناوەدا دەبێ بەرژەوەندی خۆی فیدا نەکات، سەرکردایەتییەکەی پێناکرێ.

* ئێستا پارتی كردوویەتی؟
* سەرۆ قادر: ئەگەر پارتی، لەپرۆسەكەدا سەربكەوێت، دیارە كردوویەتی. ئەگەریش سەرنەگەوێت، پارتی ناتوانێ بلێ من دەمویست بیكەم، بەڵام خەڵكی دیكە نەیكرد. مەترسی ئەوەیە كە پارتی لەبەر دەم تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی دایە، وڵات كەوتووەتە بەردەمی هەرەشە. سەركردایەتی پارتی، لە سەرۆك بارزانییەوە، تا كاك نێچیرڤان بارزانی و هەموو پارتی، بچنە پێگەی نیشتمانپەروەرییەتی هەرە باڵا، كە ئەویش پاراستنی یەكپارچەیی كوردستان، بكەنە ئەركی یەكەمی خۆیان. پارتی لەبەردەمی ئەو ئیمتحانەدایە، ئایا یارمەتی هاوكارەكانی دیكەی دەدات، و ئەو تەقسیمە و شێواوییەی لەتەرەف هاوكارەكانی دیكەی لە سلێمانی بەگۆران و یەكێتییەوە هەیە، بەحیكمەتی خۆی دەبیتە پشتیوانێکی ئیجابی؟ بە هێزی مالی و حكومەتیی بەهانایان دەچێت؟ بۆ ئەوەی متمانەیان بداتێ، لە تەنگوچەلەمەكە دەربچن. ئەگەر پارتی نەتوانێ ئەو كارە بكات، لەرابەرایەتی كردنی نیشتماندا، تووشی نشووست و تووشی فەشەل دێت، و هیچ پاساوێكیشی نابێت. چوونكە بۆ سەركردە نیشتمانی و حزبە دیموكراتەكان، كەدەنگیان زۆر هێناوە، هیچ گرفتێكی نیشتمانی نییە، كە چارەسەری نەبێت. لەوانەیە دابینكردنی چارەسەرییەكان زۆر قوورس بن، و بەرژەوەندی خۆی بۆ فیدا بكات. پێموایە پارتی لەو فایلەی لەبەردەستی دایە، فایلی سەركردایەتیكردنی وڵاتە و چاوپۆشییە لە زۆر بەرژەوەندییەكانی خۆی. ئەو هاش وهوشەی بەشێك لەئەندامانی نوێ و گەنجی پارتی دەیانەوێـت، لەناو پەرلەمان بیكەن، هیچ لەخزمەتی ئەم دەورە نوێیەی پارتی و سەرۆک بارزانی نییە.


* بەڕوونی مەبەستت چییە، و كام هەڵوێستی پەرلەمانتارانی پارتیت بەدڵ نییە؟
* سەرۆ قادر: رۆژانە هەندێک ئەندامی گەنجی پەرلەمان، لە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەیانەوێ لاسایی گەنجە سەرگەرمەكانی گۆران و ئیسلامییەكان بكەنەوە. لەكاتێكدا پارتی حزبی فەرمانڕەوای یاساییە، و دەبێ ئەو دەورە بگێرێت كە مێژوو بۆی داناوە. بۆچی دەبێ ئەو دەورە بگێرێت، و دەبێ پەرلەمانتارەكانیشی لەناو پەرلەماندا رابەر بن دەبێ حەكیم و زانا بن، و تەنیا شەق لەبتل و كورسی هەڵدان نەك بۆ پارتی نابێت، بەڵكو وەزعی پارتی و حكومەت خراپ دەكات.


* یەكێتی نیشتمانی کوردستان، لە غیابی مام جەلالدا دوچاری ئەوە بووە، كە ئاماژەتان پێدا، ئەگەر وەكوو میدیاكارێك و سیاسیی و پسپۆرێكی سەربەخۆ نەك كەسێك كەپارتی بێت، یەكێتی داوای دیراسەیەك لەكاك سەرۆ قادر بكات، بۆ ئەوەی لەو دۆخەدا چ بكەن، چ پێشنیارێكیان بۆ دەكەن؟

* سەرۆ قادر: لەوانەیە بەشێك لەوەڵامەكەی تۆ ئەو لێکۆڵینەوەیە بێت، كە لە دوای هەڵبژاردن، ئەنیستۆی توێژینەوە و گەشەپێدانIRDK.org ئەنجامی دایە. لەودا ژمارەیەكی زۆر لە پسپۆرەكان بەشدار بوون. لەسەر ماڵپەرەکەیدا هەیە. هەڵبەت چارەسەر تەنیا لای یەك كەس نییە. یەكێتی تووشی بارودۆخێكی زۆر دژوار بووە. لە رووی مێژووییەوە، ماف بەخۆی دەدات، بەردەوام بێت، و نیوەی كوردستانی لەبەردەستدا بێت. لەلایەكی دیكەوە، نەیتوانیوە متمانەی ئەو بەشە لەدەنگەكان، كە خۆی ئیدارەی دەكات، بە دەست بێنێ، حزبەكە، خۆی دابەش بووە. پێموایە تەنیا راستگۆیی سەركردەكانی دوای مام جەلال، و پابەند بوونیان بە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان، و پێناسە كردنی بەرژەوەندی و رۆڵی نوێی خۆیان، لە ناو بەرژەوەندی دووری وڵاتەكەیاندا، رێگا چارەیان نیشان دەدات. جاری وا هەیە، فەرماندە عەسكەرییەكان، بەحوكمی سایكۆلۆژیای تایبەت و بەرژەوەندی خۆیان، ئەگەر لەسەرەوە سەركردەیەكیان نەبێت كۆنترۆڵیان بكات، كارەسات بەسەر وڵات دێننن. خەڵک چاوەڕوانی لە سەركردایەتی دەسترۆیشتووی یەكێتی هەیە، پابەندی بەرژەوەندی گشتی نیشتمانی بێت. هەروەها خەڵک چاوەڕوانن، رێزی ئیرادەیان، لە لایەن حزبێکی شۆڕشگێرەوە بگیرێ، کە دەوری لە رزگاری نیشتمانەکەیاندا هەبووە. چونکە واقیعییانە نیە حزبێك 18%ـی هێنا بێت، وڵات بەرێوەببات. هەڵبەت ناشكرێ، حزبێكی شۆرشگێر، دەوری لە ئازادی وڵاتەكەدا هەیە، لەبەر ئەوەی لەهەڵبژاردندا كەمی هێناوە، بەجارێك لاببرێت. هەر دووك ڕێکار هەڵەیە. دەبێ چارەسەری "یەمەن ئاسا"، بەمانای دەوڵەتی یەمەن، لەبەر چاو بگیرێت. ئەو چارەسەرەی، بۆ عەلی عەبدوڵا ساڵح كرا، بۆ یەكێتیش بكرێت. واتا لە حكومەتدا بمێنێت، بەرژەوەندییەكانی بپارێزرێت، بەڵام دەبێ بشزانن كە، ئاخر متمانەكە كەم بووەتەوە. راستە پارە و جەیش لەبەر دەستی ئەوان دایە، بەڵام ئەمە خاوەنەكەی میللەتە كە متمانەكەی لێ كەم كردوونەتەوە. ئەگەر چارەیەكی مەعقووڵ نەكرێت، ترازان درووست دەبێت، و بەرژەوەندی وڵات دەكەوێتە مەترسیی.


* كاك سەرۆ، راستە باسی یەكێتی و پارتیت كرد، بەڵام هێزێكی دیكە دووەم بووە، كە بزوتنەوەی گۆرانە. چۆن پێناسەی هاتنی قۆناغی نوێی گۆران دەكەیت، و لەنێو ئەو ململانێیە كە هەیە، لەنێوان دوو هێزی سەرەكی كوردستان؟
* سەرۆ قادر: بزووتنەوەی گۆران، بریتییە لەباڵێكی بەهێزی دوێنێی یەكێتی. ناكرێ سەیری بزوتنەوەی گۆران بكەین، بەدوور لەمێژووی ئەو بەشە لەبزووتنەوەی سیاسیی كە یەكێتی سەركردایەتی كردووە. لە ئەنجامی كار و گۆرانکاری ژیان، ئەو حزبە تەقسیم بوو، و زۆرینەی بەلای بزووتنەوەی گۆراندا چووە. لە ناو جەماوەرەکەشیاندا، گۆڕان زۆرینەی دەنگەكانی، لەگەڵ خۆی بردووە. لە رووی یاساییەوە، دەبێ بە گۆڕان بلێین پیرۆزتان بێت. بەدڵمان بێت، یان بەدڵمان نەبێت، بەدڵی یەكێتی بێت، یان نەبێت، ئەوە واقیعەکەیە. هەڵبەت سەرچاوەكانی دەسەڵات لەلای حزبی ئەسڵی بەجێ ماون، كە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە. جاری وا هەیە، نەك حزبێكی شۆڕشگێڕ، بەڵکو گروپێكی بچووك، وڵاتێك بەو سەرچاوانە، لە دەستی خۆیاندا دەهێلنەوە. بۆ نموونە سوریا و یەمەنی ئێستا. كاتێك سیستەمێك لەرووی عەسكەری و ئابووری، درووست بوو، دەتوانێ بۆ ماوەیەک، خەڵك بە گۆپاڵ لە دەست خۆیاندا راگیر بكات. لەناوچەی سلێمانی نەگەیشتووەتە گۆپاڵ، بەڵام ئەگەر باش چارەسەر نەكرێـت، و ئەگەر بزووتنەوەی گۆران بەچاوی كراوە، و بەواقیع بینیانە، تەعامووڵ لەگەڵ سەرچاوەكانی هێز، لە سلێمانی نەكات، دەوریان سەلبی دەبێت، و هەرەشە لە پارچە پارچە بوونی ئیدارەی سیاسیی كوردستان دەکرێ. بۆیە پێموایە، پێویستە بەردەوام روو لە بزووتنەوەی گۆران بكرێت، كە ئەم بارودۆخە نەقۆزنەوە بۆ تێكبدەردانی سیاسیی، و زیاتر خۆ ئیسپات كردن، چوونكە دۆخەكە گەیشتووەتە لێواری لێكهەڵوەشانی هەمووان. كاتێک وڵات لێكهەڵوەشێت، هیچ حزبێك قازانج ناكات. ئەوە لە كوردستاندایە كە بزووتنەوەی گۆران حزبی دووەمە، ئەوە لەناو پەرلەمان و حكوومەت دایە، دەتوانێ روانگەكانی خۆیان پێشنیار بكەن. لە ناو پەرلەمان و حكومەتدا، لە هەولێر و دهۆك، دەتوانن جەماوەری خۆیان زیاد بكەن. ئەگینا جەماوەری سلێمانیشیان، لێ كەم دەبێتەوە. دەبێ ئەم وڵاتە بمێنێت، تا ئەو منافسەیەی تێدا بکرێت.
لەم گۆڕانکارییەدا، ئۆباڵ لەسەر پارتیش هەیە. حزبێكە لە ناو خۆیدا كێشەی نییە. دەنگی پێویستی خۆی هێناوە، تا وەك حزبی یەكەم حكوومەت پێكبهێنێت. پارتیش دەبێ ئێستا، بەشێك لەبارگرانایی، غیابی مام جەلال، لەسەر شانی خۆی، بار بكات. پێموایە ئێستا هەر وش دەكات،. ناكرێ پارتی بە روانگەی، پارچە پارچە كردنی، تەرەفەكانی بەرامبەری، ئەوەی لێیان قەوماوە، لەبەرژەوەندی خۆیان كۆیان بكاتەوە. چوونكە پارتیش بەو رادەیە، بەهێز نییە، كە وڵاتەكەی پێ بپارێزرێت. ئەو، بەهاوكاری یەكێـتی و گۆران، دەتوانێ یەكپارچەیی وڵات، بپارێزێت. ئینجا پارتی لەهەردووكیان بەهێزترە، بەلێ. لەهەردووكیان بێ موشكیلترە. بەڵام بێ موشكیلە و بەهێزێك نییە، كە متمانەی هەموو كوردستانی پێ بێت، و جەیشی هەموو كوردستانیشی لەبەردەستدا نییە، ئەمن و پارەی هەموو كوردستانیشی پێ نییە. كەواتا ئەگەر پارتی، بەشێوەیەكی حەكیمانە مامەلە نەكات، ئەگەر بەشێك لە گرانایی غیابی مام جەلال، نەخاتە سەرشانی خۆی، و لەو پێناوەدا بەرژەوەندی خۆی فیدا نەکات، سەرکردایەتییەکەی پێ ناکرێ.

* ئێستا پارتی كردوویەتی؟
* سەرۆ قادر: ئەگەر پارتی، لەپرۆسەكەدا سەربكەوێت، دیارە كردوویەتی. ئەگەریش سەرنەگەوێت، پارتی ناتوانێ بلێ من دەمویست وا بكەم، بەڵام خەڵكی دیكە نەیكرد. مەترسی ئەوەیە؛ پارتی لەبەر دەم، تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی دایە، وڵات كەوتووەتە بەردەمی هەرەشە. سەركردایەتی پارتی، لە سەرۆك بارزانییەوە، تا كاك نێچیرڤان بارزانی و هەموو پارتی، بچنە پێگەی نیشتمانپەروەرییەتی هەرە باڵا، كە ئەویش پاراستنی یەكپارچەیی كوردستانە، و بیكەنە ئەركی یەكەمی خۆیان. پارتی لەبەردەمی ئەو ئیمتحانەدایە؛ ئایا یارمەتی هاوكارەكانی دیكەی دەدات، و ئەو تەقسیمە و شێواوییەی لەتەرەف هاوكارەكانی دیكەی، لە سلێمانی بەگۆران و یەكێتییەوە هەیە، بەحیكمەتی خۆی، دەبیتە پشتیوانێکی ئیجابی؟ بە هێزی مالی و حكومەتیی بەهانایان دەچێت؟ متمانەیان دەداتێ، لە تەنگوچەلەمەكە دەربچن؟
ئەگەر پارتی نەتوانێ ئەو كارە بكات، لەرابەرایەتی كردنی نیشتماندا، تووشی نشووست و تووشی فەشەل دێت، و هیچ پاساوێكیشی نابێت. چوونكە بۆ سەركردە نیشتمانی و حزبە دیموكراتەكان، كە دەنگیان زۆر هێناوە، هیچ گرفتێكی نیشتمانی نییە، كە چارەسەری نەبێت. لەوانەیە دابینكردنی چارەسەرییەكان زۆر قوورس بن، و پێویست بێت بەرژەوەندی خۆی بۆ فیدا بكات. پێموایە پارتی، لەو فایلەی لەبەردەستی دایە، پرسی سەركردایەتی كردنی وڵاتە و چاوپۆشییە لە زۆر بەرژەوەندییەكانی خۆی. هەر لەو سۆنگەیەوە، بەبیرت دێنمەوە؛ ئەو هاش و هوشەی بەشێك لەئەندامانی گەنج و نوێی پارتی، دەیانەوێـت لە ناو پەرلەمان بیكەن، هیچ لەخزمەتی ئەم دەورە نوێیەی پارتی و سەرۆک بارزانی نییە.


* بەڕوونی مەبەستت چییە، و كام هەڵوێستی پەرلەمانتارانی پارتیت بەدڵ نییە؟
* سەرۆ قادر: رۆژانە دەبیستین، هەندێک ئەندامی گەنجی پەرلەمان، لە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەیانەوێ لاسایی گەنجە سەرگەرمەكانی گۆران و ئیسلامییەكان بكەنەوە. لەكاتێكدا پارتی حزبی فەرمانڕەوای یاساییە، و دەبێ ئەو دەورە بگێرێت كە مێژوو بۆی داناوە. بۆچی دەبێ ئەو دەورە بگێرێت، و دەبێ پەرلەمانتارەكانیشی لەناو پەرلەماندا رابەر و دەبێ حەكیم و زانا بن، و تەنیا شەق لەبتڵ و كورسی هەڵدان، نەك بۆ پارتی نابێت، بەڵكو وەزعی پارتی و حكومەت خراپ دەكات.


* ئەو حیكمەتەی پارتی، كە باسی دەكەیت، و لەشوێنێكدا لایەنەكان چەقیون و دەركەوت كە مەسەلەكە كارنامە نییە، و دابەشكردنی پۆستەكانی حكومەتە، پێتوایە پارتی سازش لەسەر مافی خۆی بكات؟
* سەرۆ قادر: پێویستە پارتی بەردەوام پابەندی رێبازی مستەفا بارزانی بێت و خەڵکی پێ ئاشنا و پەروەردە بكاتەوە.دەلێبن رێبازی بارزانی رێبازی رزگاریخواز و ئازادیخواز و کراوەیەکی مەعقوڵە و پشووی گونجان لەگەڵ سەردەمی نوێی تێدایە، ئێستا دەبێ لێی وردبینەوە و بیگونجێنین و دۆڵەمەندی بکەین بەو پێشهاتانە. رێبازی مستەفا بارزانی بریتی بووە لە پابەند بوونی بەردەوام بە بەرژەوەندییەكانی وڵات. لەم کاتە ئاستەمەدا بەرژەوەندییەکان چین؟ کام رەگەزی لێ زیاد بووە؟! لەكاتی تەنگوچەڵەمەكاندا، بارزانی بەرژەوەندی حزبی هیچ بەلاوە گرنگ نەبوو. بەلایەوە گرنگ نەبووە بەرپرسی لق و كادیرەكانی، لە پۆستەکاندا، هەمیشە شەخسی یەكەم بن. هەر بۆیە لەهەموو تەركیبەكانی كە بۆ بەشداری لە حكومەتی عێراق و دامودەزگاكانی شۆرشی ئەیلول، دروست دەبوون، كەسایەتییە كاریگەرەكانی كۆدەكردەوە. بارزانی بریتیی بوو لەسەركردەیەك، كە هەموو توانا سەركردەییەكانی كوردستانی لەژێر چەتری خۆیدا كۆدەكردەوە. مەبدەئەکانی رێبازی بارزانی بەناو بانگن، كە"حزب كەرەستەیە، ئامانج نییە"، "حزب دین نییە، حزب میكانیزمە بۆ ئەوەی تێكۆشەرانی تێدا كۆببنەوە." پێموایە لەو تەنگوچەڵەمەدا، گەرانەوە بۆ مەبدەئەكانی مستەفا بارزانی، یارمەتی پارتی دەدات،کادیر و كاندیدەكان و كاربەدەستەكانی، پشتیوانی حزبەكەی خۆیان بن، و عاملی تەبایی و تەفاهووم لەنێو بزوتنەوەی سیاسییدا بن. چوونكە بزووتنەوەی سیاسیی لەسەر تەقینەوەیە، و دەوڵەتانی دەرەوە كۆیان دەكەنەوە، ئەوە مەترسییەكی گەورەیە، ئیرادەی میللی، پەنا بۆ دەرەوە دەبات. بۆ كوێ، بۆ دەستی ئەم سیاسیی و دەزگا ئەمنیانەی لە بنەمادا، بڕوایان بەسەربەخۆی كوردستان و هەبوونی نەتەوەیی كورد نییە. چۆن دەكرێ ئەو فایلە وەربگرینەوە، بیركردنەوەی دەوێت.


* ئێستا هەموو لایەنەكان روو لەپارتی دەكەن، و ئەگەر پارتی تەنازول لەمافی خۆی بكات، لەپێناو كۆكردنەوەی هەمووان، پارتی قازانج دەكات.
* سەرۆ قادر: بێگومان، قازانجی پارتی بریتییە لەوەی پارتی بتوانێ، كوردستان لەو تەنگوچەڵەمەیە، لەناو خۆی كوردستان و عێراقدا، سەركردایەتی بكات، بەرەو كەنارەكانی ئارامی، و ئاسۆی یەكپارچەیی و سەربەخۆیی ببات و ورەی ئێستای خەڵک كەم نەكاتەوە. ئەو ئیمتحانە مێژووییە بۆ پارتی، پرۆسەی سیاسی و قۆناغی مێژوویی، بەهەموو هۆكارەكانی، لە ملی پارتی باركردووە. ئێستا تەنیا پارتی، لەقیادەكردنی ئەم وڵاتە بەرپرسە. بۆیە هەمووان بەرەو پارتی دێن، و هەڕەشەكانیش لەپارتی دەكرێن.
ئەمە پێناسەیەكی خێرای، رێبازی رزگاریخوازانەی مەلا مستەفایە بۆ چارەسەكردنی قەیرانەكان. ئەگەر پارتی، توانی ئەو قۆناغە تەواو بكات، دەتوانێ بەشێوەی ئۆتۆماتیكی متمانەی لای میللەت زۆر دەبێت.


* دوای هەموو ئەو ململانێ تووندانەی لەرابردوودا هەبووە، پێتوانوایە ئاسانە پارتی لەگەڵ بزوتنەوەی گۆران وەكوو هێزی دووەمی هەرێم رێكبكەوێت، تەحامولی لەگەڵ بكات؟
* سەرۆ قادر: كارێكی ئاسان نییە، بەڵام موومكینە. سەركردە گەورەكان لەو كاتانەدا درووست دەبن. ئابراهام لینكۆلن لە بڕگەیەکی مێژوویی ئاوهادا درووست بوو، كە ئەمریكا تەقسیم ببوو. بەڵام بێ ئەوەی بیر لەشەڕ بكەینەوە. گاندی و ماندێلاش هەروەها بوون. هەموو ئەو سەركردانەی، كە وڵاتی خۆیان لەكاتی قەیرانەكاندا ، رێبەری دەكەن، بەدوای دەرگای دەرچووندا دەگەڕێن، نەك بەدوای راكردندا. هەر سەركردەیەك و هەر حزبێكی بەرفراوان، لە كاتی تەنگوچەڵەمەدا، نەتوانێ وڵاتەكەی دەرباز بكات، بەرپرسە، و مێژوو رووحمی پێناكات، و سەرۆكەكەی نابێتە سەرۆكێكی گەورە، و حزبەكەشی نابێتە حزبێكی نیشتمانی. بۆیە سەركردە گەورەكان و تەجرەبە گەورەكانی دیموكراسی، بە كەسانی دڵ گەورەو فیكر گەورە و نیشتمانپەروەری سۆپەرمان، درووست بووە. نیشتمانپەروەریی هەندێك جار، گیان لە مرۆڤ وەردەگرێـت، دەبێ زۆر بەئاسانی سامان و دەسکەوتەکانیشی ببەخشێت.

* پارتی تاكوو ئێستا لەئیدارەدانی ئەو ململانێیەدا سەركەوتوو بووە، كە ئەوە زیاتر لەسێ مانگە لەكوردستاندا هەیە.
* سەرۆ قادر: وەك چاودێرێك، و شارەزاییم لەناو پارتی ، هەوڵی خۆی داوە، بەڵام زۆر سەكەوتوو نەبووە. هیوادارم ئەو كەموكوڕتییەکانی چارەسەر بكات، بۆ ئەوەی سەركەوتنی كۆتایی بەدەست بهێنێت.

* جۆرێك نیگەرانی لای خەڵك هەیە، و مووچە دواكەوتووە، و كێشەی ئابووری و چەقبەستووی سیاسیش هەیە، و بۆ ئەو نیگەرانییە خەڵك چ دەلێیت؟
* سەرۆ قادر: هەندێكیمان باسكرد، كە پەیوەندی بە حكومەتی خراپی عێراقە هەیە، و هەندێك گوشاری نێودەوڵەتییە، بەڵام هەرە زۆرەكەی خۆمانین. لەئەنجامی ئەو پەرتوبڵاوییەی، لەناو بزووتنەوەی سیاسییدا هەیە، حكوومەتێكی دامەزراوەییمان، لەماوەی رابردوودا درووستنەكردووە، تا ئەو حكوومەتە بتوانێ، بەڵای حكومەتێكی خراپی وەكوو عێراق مەزندە بکات، و لەكاتی بەڵاكانیدا ئەدای باشی سیستەمی حكومەتی كوردستان، كارەساتی عێراقمان لەسەر كەم بكاتەوە.

* ئەوەی هەیە، بەشێكی هی غیابی مام جەلالە؟
سەرۆ قادر: هەموو بۆشاییەکە لە نەبوونی مام جەلال دەرکەوت. غیابی ئەو، لەمەنتیقەی ژێر فەرمانرەوای ئیدارەی سلێمانی، جاران بەهەموو پێكهاتە سیاسییەكانیەوە، مام جەلال قسەی كۆتایی لێ دەكرد. مام جەلال كەلەگەڵ كاك مەسعوود كۆدەبوونەوە، لەقەیرانەكاندا دەگەیشتنە چارەسەرێك وڵاتەكەیان لەقەیران قووتار دەکرد. ئەگەر ئەوان بڕیاریاندابایە، هەموو كەس بە زیان و قازانجی سیاسیی خۆی رازی دەبوو، دەیانتوانی متمانەی خەڵك دابین بكەن. ئێستا لایەنێك هەموو شتەكان دەكات، لەتەرەفەكەی دیكەدا تەقسیم درووستبووە و ناتوانێ هیچ بڕیارێک بدات.
تەقسیم لەناو یەكێتی نیشتمانیدا بووەتە هۆی تەقسیم بوونی بزوتنەوەی سیاسیش؛ گۆران و دوو حزبی ئیسلامی و کەسایەتییە دەسترۆیشووەكان وەک پێشوو نەماون.ئەو گۆڕانکارییە دەکرا ئەرێنی بێت، لە هەبوونی سەرکردەی بڕیاردەردا. بەڵام ئێشتا شكاوەتەوە بەسەر هەموو كوردستاندا.ئەو دیاردەیە، یەكێك لەو سلبیتانەیە كە دوو سەركردەی سیاسیی، دەوری كاریگەریان لەتەبایی كوردستاندا هەبووە. لەلایەکی دیکە بزووتنەوەی سیاسیی، بەشێوەیەكی ئاسایی پێش نەكەوتووە. بۆیە ئەگەر غیابێك لەو دوو سەركردانە درووست بوو، بۆشایی درووست دەبێت. ئێستا لەتەرەفی ئەولادا، غیابی مام جەلال وایكردووە، كە تەوافوق درووست نەبێت. ئەوەیە نایەلێت حكوومەتی هەشتەم، لەكوردستان درووست بێت.


* بەڵام زۆر كەس ئەو دۆخە بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان دەگەرێننەوە، كە حزبی بڕاوەیە كە جۆرێك لەواقعییەتی حزبی یەكەمیشی پێدراوە؟
* سەرۆ قادر: پارتی لەهەڵبژاردندا دەنگی خۆی هێناوە.ئەم حزبەش بێ كەموكوڕی نییە، بەڵام ئۆباڵی ئەم دۆخە نالەبارەی ناکەوێتە سەر شان. ئەو 38%ی دەنگەکانی هێناوە کە زۆرربەی رەهای ئەو دەنگانە لەناوچەی نفووزی خۆیەتی. لە زاهیردا پارتی بەو دەنگانە لەرەقەمدا حزبی یەكەمە، بەڵام حزبی یەكەمی ئەوتۆ نییە، كە بتوانێ كابینە درووست بكات. ئینجا كاتێك رەقەمی سەتا ئەوەندەی دەنگەكان هێز بەحزبێك دەدات، كە یەكپارچەیی نیشتمانیی هەبێت، یاسا باڵادەست بێت، بزوتنەوەی سیاسیی ئیلتیزامی پێوەبكات. بۆ نموونە ئەگەر 38%ـەكەی پارتی، بە هاوپەیمانیێكی لاواز، حكوومەتێكی لاواز درووست بكات، و لێی گەرێن وڵات بەرێوەببات، نیشانەی ئاستێکی باڵای هوشیاری و ئاگایی نیشتمانی دەبێت. ئەدی كاتێك یەكپارچەیی نیشتمانیی نییە؟ و سیاسیمان هەیە دەڵێ با پارتی حكومەت درووست بكات و لەدێگەڵە تێپەرێ!!.

* ئەوە چی لێدەخوێنیتەوە؟
* سەرۆ قادر: ئەوە ئەو مولوكوتەوایفییەیە كە باسم كرد. یانی هەر تائیفە و ناوچەیەك مەلیكێكی هەیە و هەر مەلیكێك حكومەتێكی هەیە، و یاسای ئەو موڵكە بریتییە لەبەرژەوەندی و كەللەرەقیی فەرماندەکان، لە بەرامبەر بەرژەوەندی نیشتمانی .

* بەڵام بەپێچەوانەشەوە، زۆرجار كە باس لەناوچە دەكرێت، تاكوو ئێستا لەرووی واقیعییەوە ئەو سەوزو زەردە وەكوو خۆی ماوەتەوە؟
* سەرۆ قادر: ئەوە كاڵبووەتەوە، بەڵام فەرمانڕەوایی عەسكەری و مالی و ئەمنیی سەوز و زەرد ماوەتەوە. هیچ شتێك لە سلێمانی و دهۆك و هەولێر ناكرێ، ئەگەر یەکێتی و پارتی حوكمی نەهایی تێدا نەدەن، جا با هەزار جار نیسبەی دەنگەكان، سەرێ و خوارێی تێدا بكرێت. هیچ شتێك لەئیدارەی سلێمانی كۆندا نابێتە گۆرانكارییەكی باش، ئەگەر لەلایەن سەركردایەتی یەكێتی تەفاهووم نەکرێت، چوونكە جەیش و ئەمن و پارە لە دەستی یەكێتی دایە، و هەركاتێك بیەوێ دەتوانێ وەزعەكە تێكبدات.
چ هۆکارێك وادەكات ئەم دووە یەك بگرن؟ ئاگایی نیشتمانیی و نەتەوەیی، و ئینسانیشی لەگەڵ دەخەم. ئەویش بریتییە لە ڕوانگەی سەركردەی نیشتمانپەروەر و نەتەوەپەروەر، بۆ نیشتمانەكەی، کە دەبێ دەوڵەتێكی مۆدێرن و هاوچەرخی هەبێت، و متمانەی تەواوی هاووڵاتیانی لەپشت بێت. لەو كەش و هەواییەدا، سەركردەی سیاسیی بۆی هەیە، كەمێك فرتوفێل بكات، تا بمێنێتەوە، بەڵام نابێ هەڕەشە لەوڵاتەكەی بكات.

* یەكێتی دەلێ من رێككەوتنێكی ستراتیژیم لەگەڵ حزبی بڕاوە هەیە، و حەقی ئەو رێككەوتنەم دەوێ، كە پێشتر تەوافوقی لەسەر كراوە. تۆ دەڵیی چی؟
* سەرۆ قادر: ئەوە رێككەوتنێكی سیاسییە لە نێوان دوو حزب. رێككەوتنێكی باشە، سەرباری ئەوەی رێگەی لەزۆر لایەنی كوردستانی گرت، تا بەشداری كارامەیان لەبەرێوەبەرێتی كوردستاندا هەبێت. باشییەکانی ئەو رێککەوتنە، لە واقیعبینێتی ئەو دوو سەرکردەی کوردستاندا بوو. بەو میکانیزمە، ئاسایشی وڵاتەكەیان دابینكرد، رێگەیەکیان بۆ یەكپارچەیی دۆزییەوە و كوردستانی بەیەكگرتووی هێشتەوە. لەسەرووی ئەو رێككەوتنەدا، كاك مەسعوود و مام جەلال هەبوون. كاتێك هەردووک دوو مەكتەبی سیاسیی كۆدەبوونەوە، رێكکەوتبان یان رێكنەكەوتبان، ئەو دوو سەرۆکە لەژوورێك دادەنیشتن، کاتێک دەردەچوون، دەیانگووت هەموو شتێك تەواوە، دوو حزبەكەش ئیلتیزامیان دەكرد، و قازانج و زەرەرەكانیان قبووڵ دەكردن. ئێستا كۆبوونەوەی بەستراوی مام جەلال و كاك مەسعوود نەماوە. ئەوە بووەتە هۆی درووست بوونی ئەو تەقسیمە. رێكەوتنی ستراتیژی بریتیی بووە لەمە. من ئەو رێككەوتنە نە مەحكوم دەكەم، و مەدحیشی دەكەم، چوونکە مێژووی وڵاتی ئێمە درووستی كردووە، و خێری لەزەرەرەكەی زیاتر بووە. جا ئێستا ئەگەر لەرێککەوتنی ستراتیژیدا، بۆ یەكێتی و پارتی ووردكردنەوە هەبێت، پێویستە هەردوو دوو حزب پێكەوە دانیشن. بۆچی پێکهێنانی حكومەت لەسەر ئەوە دوادەخەن و پەرشوبڵاوی درووست دەكەن؟! بۆچی ترازانی ئەمنی و چاولێ سوور كردنەوەی كۆمەڵایەتی درووست بێت؟! ئایا ئەو حاڵەتە ئاماژە بەوەیە كە: ئەی میللەتی كە پێت وابوو نابێ ئێمە یەکەم بین،جا ئەوە ئێمە نیشانت دەدەین، و ژیانتان لێ تێكدەدەین!

* كەواتا ئەو دۆخەی لەناوچەی سلێمانی هەیە، و ئەو تیرۆركردن و كوشتنی شاراوە ئەمە پەیوەندی بەوە هەیە، یان پەیوەندی بەلاوازی ئەمنیی هەیە؟
* سەرۆ قادر: لە راستیدا جیهازی ئاسایش لاواز نییە. بەپێچەوانەوە، دەستگاكانی ئەمن و ئاسایشی كوردستان، خیبرە و روحییەتێكی زۆر باشیان، بۆ پاراستنی ئاسایشی كوردستان هەیە. ئەوە بڕیاری سیاسییە لەسەرەوەڕا گرفت درووست دەکات. ئەم حاڵەتە پێی دەگووترێ لەشیرازە بردنی مونەززەم. جاری وا هەیە، بزووتنەوەی سیاسیی لەسەرەوە بڕیار دەدەن، خوارووی خۆیان بترسێنن. مەبەست لەو کارەش ناردنی پەیامە بۆ میللەت، ماناکەی لەوەدایە: ئەگەر ئێمە یەکەم نەبین، ئاواتان بەسەر دێت!

* من وكوو رۆژنامەنووسێك ئەو پرسیارەتان لێدەكەم، كە لەمێژووی میدیای كوردستان، لەمەیداندا كاك سەرۆ ئامادەیی هەبووە، كاتێك هەواڵی کوشتنی كاوە گەرمیانیت بیست، هەستت بەچی كرد؟
* سەرۆ قادر: هەستم بەو واقیعە كرد، كە بۆم باسكردی. شیرازەیەک خەریکە دەترازێندرێت. ئەگەر مام جەلال حزووری هەبووایە، لەم بارودۆخەدا، هیچ فەرماندەیەک نەیدەوێرا فەرمانی کوشتنی گەنجێك بدات. سناریۆكەیشی دەبینین، چۆن دەروات. ئەوە ئینزارێكی زۆر مەترسیداری واقیعی سیاسیی ئێستایە. نیشانەی ئەوەیە كە لەنیوەی كوردستاندا، فەرماندە عەسكەرییەكان رابەری سەرووی خۆیان نەماوە، تاكۆنترۆڵیان بکات. ئەوەی دەرحەق كاوە گەرمیانی و غەیری كاوە گەرمیانی كرا، بۆ نیزامێكی دیموكرات و بزوتنەوەیەكی نەتەوەیی و نیشتمانپەروەر، كە بە تێكۆشان و فیداكاریی بەناو بانگە، شەرمە. ئەگەر حکوومەتی کوردستانیش ئیرادەی پاراستنی هاونێستمانیانی خۆی نەبێت، جیهانی ئاگای ئەمڕۆ، ئەو دەستدرێژیانە قبووڵ ناکات.


* یەكێتی نیشتمانی کوردستان، لە غیابی مام جەلالدا دوچاری ئەوە بووە، كە ئاماژەتان پێدا، ئەگەر وەكوو میدیاكارێك و سیاسیی و پسپۆرێكی سەربەخۆ نەك كەسێك كەپارتی بێت، یەكێتی داوای دیراسەیەك لەكاك سەرۆ قادر بكات، بۆ ئەوەی لەو دۆخەدا چ بكەن، چ پێشنیارێكیان بۆ دەكەن؟

* سەرۆ قادر: لەوانەیە بەشێك لەوەڵامەكەی تۆ ئەو لێکۆڵینەوەیە بێت، كە لە دوای هەڵبژاردن، ئەنیستۆتەكەمانIRDK.org ئەنجامی دایە. لەودا ژمارەیەكی زۆر لە پسپۆرەكان بەشدار بوون. لەسەر ماڵپەرەدا هەیە. هەڵبەت چارەسەر تەنیا لای یەك كەس نییە. یەكێتی تووشی بارودۆخێكی زۆر دژوار بووە. لە رووی مێژووییەوە، ماف بەخۆی دەدات، بەردەوام بێت، و نیوەی كوردستانی لەبەردەستدا بێت. لەلایەكی دیكەوە، نەیتوانیوە متمانەی ئەو بەشە لەدەنگەكان، كە خۆی ئیدارەی دەكات، بە دەست بێنێ، حزبەكە خۆی دابەش بووە. پێموایە تەنیا راستگۆیی سەركردەكانی دوای مام جەلال، و پابەند بوونیان بە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان، و پێناسە كردنی بەرژەوەندی و رۆڵی نوێی خۆیان، لە ناو بەرژەوەندی دووری وڵاتەكەیاندا، رێگا چارەیان نیشان دەدات. جاری وا هەیە، فەرماندە عەسكەرییەكان، بەحوكمی سایكۆلۆژیای تایبەت و بەرژەوەندی خۆیا، ئەگەر لەسەرەوە سەركردەیەكیان نەبێت كۆنترۆڵیان بكات، كارەسات بەسەر وڵات دێننن. خەڵک چاوەڕوانی لە سەركردایەتی دەسترۆیشتووی یەكێتی هەیە، پابەندی بەرژەوەندی گشتی نیشتمانی بن. هەروەها خەڵک چاوەڕوانن، رێزی ئیرادەیان لە لایەن حزبێکی شۆڕشگێرەوە بگیرێ کە دەوری لە رزگاری نیشتمانەکەیاندا هەبووە. چونکە واقیعییانە نیە حزبێك 18%ـی هێنا بێت، وڵات بەرێوەببات. هەڵبەت ناشكرێ، حزبێكی شۆرشگێر دەوری لە ئازادی وڵاتەكەدا هەیە، لەبەر ئەوەی لەهەڵبژاردندا كەمی هێناوە، بەجارێك لاببرێت. هەر دووك ڕێکار هەڵەیە. دەبێ چارەسەری "یەمەن ئاسا"، بەمانای دەوڵەتی یەمەن، لەبەر چاو بگیرێت. ئەو چارەسەرەی بۆ عەلی عەبدوڵا ساڵح كرا، بۆ یەكێتی بكرێت، واتا لە حكومەتدا بمێنێت، بەرژەوەندییەكانی بپارێزرێت، بەڵام دەبێ بشزانن كە، ئاخر متمانەكە كەم بووەتەوە. راستە پارە و جەیش لەبەر دەستی ئەوان دایە، بەڵام ئەمە خاوەنەكەی میللەتە كە متمانەكەی لێ كەم كردوونەتەوە. ئەگەر چارەیەكی مەعقووڵ نەكرێت، ترازان درووست دەبێت، و بەرژەوەندی وڵات دەكەوێتە مەترسیی.


* كاك سەرۆ، راستە باسی یەكێتی و پارتیت كرد، بەڵام هێزێكی دیكە دووەم بووە، كە بزوتنەوەی گۆرانە. چۆن پێناسەی هاتنی قۆناغی نوێی گۆران دەكەیت، و لەنێو ئەو ململانێیە كە هەیە، لەنێوان دوو هێزی سەرەكی كوردستان؟
* سەرۆ قادر: بزووتنەوەی گۆران، بریتییە لەباڵێكی بەهێزی دوێنێی یەكێتی. ناكرێ سەیری بزوتنەوەی گۆران بكەین، بەدوور لەمێژووی ئەو بەشە لەبزووتنەوەی سیاسیی كە یەكێتی سەركردایەتی كردووە. لە ئەنجامی كار و گۆرانکاری ژیان، ئەو حزبە تەقسیم بوو، و زۆرینەی بەلای بزووتنەوەی گۆراندا چووە. لە ناو جەماوەرەکەشیانداگۆڕان زۆرینەی دەنگەكانی، لەگەڵ خۆی برد. لە رووی یاساییەوە دەبێ بلێین پیرۆزتان بێت. بەدڵمان بێت، یان بەدڵمان نەبێت، بەدڵی یەكێتی بێت، یان نەبێت، ئەوە واقیعەکەیە. هەڵبەت سەرچاوەكانی دەسەڵات لەلایە حزبی ئەسلی بەجێ ماون، كە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە. جاری وا هەیە، نەك حزبێكی شۆڕشگێڕ، بەڵکو گروپێكی بچووك، وڵاتێك بەو سەرچاوانە، لە دەستی خۆیاندا دەهێلنەوە. بۆ نموونە سوریا و یەمەنی ئێستا. كاتێك سیستەمێك لەرووی عەسكەری و ئابووری درووست بوو، دەتوانێ بۆ ماوەیەک، خەڵك بە گۆپاڵ لە دەست خۆیاندا راگیر بكات،. لەناوچەی سلێمانی نەگەیشتووەتە گۆپاڵ، بەڵام ئەگەر باش چارەسەر نەكرێـت، و ئەگەر بزوتنەوەی گۆران بەچاوی كراوە، و بەواقیع بینیانە تەعامووڵ لەگەڵ سەرچاوەكانی هێز لەسلێمانیدا نەكات، دەوریان سەلبی دەبێت، و هەرەشە لە پارچە پارچە بوونی ئیدارەی سیاسیی كوردستان دەکرێ. بۆیە پێموایە، پێویستە بەردەوام روو لەبزووتنەوەی گۆران بكرێت، كە ئەم بارودۆخە نەقۆزنەوە بۆ تێكبدەردانی سیاسیی و زیاتر خۆ ئیسپاتكردن، چوونكە دۆخەكە گەیشتووەتە لێواری لێكهەڵوەشانی هەمووان. كاتێک وڵات لێكهەڵوەشێت، هیچ حزبێك قازانج ناكات. ئەوە لە كوردستاندایە كە بزووتنەوەی گۆران حزبی دووەمە، ئەوە لەناو پەرلەمان و حكوومەت دایە، دەتوانن روانگەكانی خۆیان پێشنیار بكەن، لە ناو پەرلەمان و حكومەتدا، لە هەولێر و دهۆك، دەتوانن جەماوەری خۆیان زیاد بكەن. ئەگینا جوماوەری سلێمانیشیان لێ كەم دەبێتەوە. دەبێ ئەم وڵاتە بمێنێت، تاك ئەوم منافسەیەی تێدا بێت.
لەم گۆڕانکارییەدا، ئۆباڵ لەسەر پارتیش هەیە. حزبێكە لە ناو خۆیدا كێشەی نییە. دەنگی پێویستی خۆی هێناوە،تا وەك حزبی یەكەم حكوومەت پێكبهێنێت. پارتیش دەبێ ئێستا بەشێك لەبارگرانایی غیابی مام جەلال، لەسەر شانی خۆی بار بكات. پێموایە ئێستا هەر وادەكات،. ناكرێ پارتی بە روانگەی پارچە پارچە كردنی تەرەفەكانی بەرامبەری، ئەوەی لێیان قەوماوە، لەبەرژەوەندی خۆیان كۆیان بكاتەوە. چوونكە پارتیش بەو رادەیە بەهێز نییە، كە وڵاتەكەی پێ بپارێزرێت. ئەو، بەهاوكاری یەكێـتی و گۆران، دەتوانێ یەكپارچەیی وڵات بپارێزێت. ئینجا پارتی لەهەردووكیان بەهێزترە، بەلێ. لەهەردووكیان بێ موشكیلترە. بەڵام بێ موشكیلە و بەهێزێك نییە، كە متمانەی هەموو كوردستانی پێ بێت، و جەیشی هەموو كوردستانیشی لەبەردەستدا نییە، ئەمن و پارەی هەموو كوردستانیشی پێ نییە. كەواتا ئەگەر پارتی، بەشێوەیەكی حەكیمانە مامەلە نەكات، ئەگەر بەشێك لە گرانایی غیابی مام جەلال نەخاتە سەرشانی خۆی و لەو پێناوەدا دەبێ بەرژەوەندی خۆی فیدا نەکات، سەرکردایەتییەکەی پێناکرێ.

* ئێستا پارتی كردوویەتی؟
* سەرۆ قادر: ئەگەر پارتی، لەپرۆسەكەدا سەربكەوێت، دیارە كردوویەتی. ئەگەریش سەرنەگەوێت، پارتی ناتوانێ بلێ من دەمویست بیكەم، بەڵام خەڵكی دیكە نەیكرد. مەترسی ئەوەیە كە پارتی لەبەر دەم تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی دایە، وڵات كەوتووەتە بەردەمی هەرەشە. سەركردایەتی پارتی، لە سەرۆك بارزانییەوە، تا كاك نێچیرڤان بارزانی و هەموو پارتی، بچنە پێگەی نیشتمانپەروەرییەتی هەرە باڵا، كە ئەویش پاراستنی یەكپارچەیی كوردستان، بكەنە ئەركی یەكەمی خۆیان. پارتی لەبەردەمی ئەو ئیمتحانەدایە، ئایا یارمەتی هاوكارەكانی دیكەی دەدات، و ئەو تەقسیمە و شێواوییەی لەتەرەف هاوكارەكانی دیكەی لە سلێمانی بەگۆران و یەكێتییەوە هەیە، بەحیكمەتی خۆی دەبیتە پشتیوانێکی ئیجابی؟ بە هێزی مالی و حكومەتیی بەهانایان دەچێت؟ بۆ ئەوەی متمانەیان بداتێ، لە تەنگوچەلەمەكە دەربچن. ئەگەر پارتی نەتوانێ ئەو كارە بكات، لەرابەرایەتی كردنی نیشتماندا، تووشی نشووست و تووشی فەشەل دێت، و هیچ پاساوێكیشی نابێت. چوونكە بۆ سەركردە نیشتمانی و حزبە دیموكراتەكان، كەدەنگیان زۆر هێناوە، هیچ گرفتێكی نیشتمانی نییە، كە چارەسەری نەبێت. لەوانەیە دابینكردنی چارەسەرییەكان زۆر قوورس بن، و بەرژەوەندی خۆی بۆ فیدا بكات. پێموایە پارتی لەو فایلەی لەبەردەستی دایە، فایلی سەركردایەتیكردنی وڵاتە و چاوپۆشییە لە زۆر بەرژەوەندییەكانی خۆی. ئەو هاش وهوشەی بەشێك لەئەندامانی نوێ و گەنجی پارتی دەیانەوێـت، لەناو پەرلەمان بیكەن، هیچ لەخزمەتی ئەم دەورە نوێیەی پارتی و سەرۆک بارزانی نییە.


* بەڕوونی مەبەستت چییە، و كام هەڵوێستی پەرلەمانتارانی پارتیت بەدڵ نییە؟
* سەرۆ قادر: رۆژانە هەندێک ئەندامی گەنجی پەرلەمان، لە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەیانەوێ لاسایی گەنجە سەرگەرمەكانی گۆران و ئیسلامییەكان بكەنەوە. لەكاتێكدا پارتی حزبی فەرمانڕەوای یاساییە، و دەبێ ئەو دەورە بگێرێت كە مێژوو بۆی داناوە. بۆچی دەبێ ئەو دەورە بگێرێت، و دەبێ پەرلەمانتارەكانیشی لەناو پەرلەماندا رابەر بن دەبێ حەكیم و زانا بن، و تەنیا شەق لەبتل و كورسی هەڵدان نەك بۆ پارتی نابێت، بەڵكو وەزعی پارتی و حكومەت خراپ دەكات.


* یەكێتی نیشتمانی کوردستان، لە غیابی مام جەلالدا دوچاری ئەوە بووە، كە ئاماژەتان پێدا، ئەگەر وەكوو میدیاكارێك و سیاسیی و پسپۆرێكی سەربەخۆ نەك كەسێك كەپارتی بێت، یەكێتی داوای دیراسەیەك لەكاك سەرۆ قادر بكات، بۆ ئەوەی لەو دۆخەدا چ بكەن، چ پێشنیارێكیان بۆ دەكەن؟

* سەرۆ قادر: لەوانەیە بەشێك لەوەڵامەكەی تۆ ئەو لێکۆڵینەوەیە بێت، كە لە دوای هەڵبژاردن، ئەنیستۆی توێژینەوە و گەشەپێدانIRDK.org ئەنجامی دایە. لەودا ژمارەیەكی زۆر لە پسپۆرەكان بەشدار بوون. لەسەر ماڵپەرەکەیدا هەیە. هەڵبەت چارەسەر تەنیا لای یەك كەس نییە. یەكێتی تووشی بارودۆخێكی زۆر دژوار بووە. لە رووی مێژووییەوە، ماف بەخۆی دەدات، بەردەوام بێت، و نیوەی كوردستانی لەبەردەستدا بێت. لەلایەكی دیكەوە، نەیتوانیوە متمانەی ئەو بەشە لەدەنگەكان، كە خۆی ئیدارەی دەكات، بە دەست بێنێ، حزبەكە، خۆی دابەش بووە. پێموایە تەنیا راستگۆیی سەركردەكانی دوای مام جەلال، و پابەند بوونیان بە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان، و پێناسە كردنی بەرژەوەندی و رۆڵی نوێی خۆیان، لە ناو بەرژەوەندی دووری وڵاتەكەیاندا، رێگا چارەیان نیشان دەدات. جاری وا هەیە، فەرماندە عەسكەرییەكان، بەحوكمی سایكۆلۆژیای تایبەت و بەرژەوەندی خۆیان، ئەگەر لەسەرەوە سەركردەیەكیان نەبێت كۆنترۆڵیان بكات، كارەسات بەسەر وڵات دێننن. خەڵک چاوەڕوانی لە سەركردایەتی دەسترۆیشتووی یەكێتی هەیە، پابەندی بەرژەوەندی گشتی نیشتمانی بێت. هەروەها خەڵک چاوەڕوانن، رێزی ئیرادەیان، لە لایەن حزبێکی شۆڕشگێرەوە بگیرێ، کە دەوری لە رزگاری نیشتمانەکەیاندا هەبووە. چونکە واقیعییانە نیە حزبێك 18%ـی هێنا بێت، وڵات بەرێوەببات. هەڵبەت ناشكرێ، حزبێكی شۆرشگێر، دەوری لە ئازادی وڵاتەكەدا هەیە، لەبەر ئەوەی لەهەڵبژاردندا كەمی هێناوە، بەجارێك لاببرێت. هەر دووك ڕێکار هەڵەیە. دەبێ چارەسەری "یەمەن ئاسا"، بەمانای دەوڵەتی یەمەن، لەبەر چاو بگیرێت. ئەو چارەسەرەی، بۆ عەلی عەبدوڵا ساڵح كرا، بۆ یەكێتیش بكرێت. واتا لە حكومەتدا بمێنێت، بەرژەوەندییەكانی بپارێزرێت، بەڵام دەبێ بشزانن كە، ئاخر متمانەكە كەم بووەتەوە. راستە پارە و جەیش لەبەر دەستی ئەوان دایە، بەڵام ئەمە خاوەنەكەی میللەتە كە متمانەكەی لێ كەم كردوونەتەوە. ئەگەر چارەیەكی مەعقووڵ نەكرێت، ترازان درووست دەبێت، و بەرژەوەندی وڵات دەكەوێتە مەترسیی.


* كاك سەرۆ، راستە باسی یەكێتی و پارتیت كرد، بەڵام هێزێكی دیكە دووەم بووە، كە بزوتنەوەی گۆرانە. چۆن پێناسەی هاتنی قۆناغی نوێی گۆران دەكەیت، و لەنێو ئەو ململانێیە كە هەیە، لەنێوان دوو هێزی سەرەكی كوردستان؟
* سەرۆ قادر: بزووتنەوەی گۆران، بریتییە لەباڵێكی بەهێزی دوێنێی یەكێتی. ناكرێ سەیری بزوتنەوەی گۆران بكەین، بەدوور لەمێژووی ئەو بەشە لەبزووتنەوەی سیاسیی كە یەكێتی سەركردایەتی كردووە. لە ئەنجامی كار و گۆرانکاری ژیان، ئەو حزبە تەقسیم بوو، و زۆرینەی بەلای بزووتنەوەی گۆراندا چووە. لە ناو جەماوەرەکەشیاندا، گۆڕان زۆرینەی دەنگەكانی، لەگەڵ خۆی بردووە. لە رووی یاساییەوە، دەبێ بە گۆڕان بلێین پیرۆزتان بێت. بەدڵمان بێت، یان بەدڵمان نەبێت، بەدڵی یەكێتی بێت، یان نەبێت، ئەوە واقیعەکەیە. هەڵبەت سەرچاوەكانی دەسەڵات لەلای حزبی ئەسڵی بەجێ ماون، كە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە. جاری وا هەیە، نەك حزبێكی شۆڕشگێڕ، بەڵکو گروپێكی بچووك، وڵاتێك بەو سەرچاوانە، لە دەستی خۆیاندا دەهێلنەوە. بۆ نموونە سوریا و یەمەنی ئێستا. كاتێك سیستەمێك لەرووی عەسكەری و ئابووری، درووست بوو، دەتوانێ بۆ ماوەیەک، خەڵك بە گۆپاڵ لە دەست خۆیاندا راگیر بكات. لەناوچەی سلێمانی نەگەیشتووەتە گۆپاڵ، بەڵام ئەگەر باش چارەسەر نەكرێـت، و ئەگەر بزووتنەوەی گۆران بەچاوی كراوە، و بەواقیع بینیانە، تەعامووڵ لەگەڵ سەرچاوەكانی هێز، لە سلێمانی نەكات، دەوریان سەلبی دەبێت، و هەرەشە لە پارچە پارچە بوونی ئیدارەی سیاسیی كوردستان دەکرێ. بۆیە پێموایە، پێویستە بەردەوام روو لە بزووتنەوەی گۆران بكرێت، كە ئەم بارودۆخە نەقۆزنەوە بۆ تێكبدەردانی سیاسیی، و زیاتر خۆ ئیسپات كردن، چوونكە دۆخەكە گەیشتووەتە لێواری لێكهەڵوەشانی هەمووان. كاتێک وڵات لێكهەڵوەشێت، هیچ حزبێك قازانج ناكات. ئەوە لە كوردستاندایە كە بزووتنەوەی گۆران حزبی دووەمە، ئەوە لەناو پەرلەمان و حكوومەت دایە، دەتوانێ روانگەكانی خۆیان پێشنیار بكەن. لە ناو پەرلەمان و حكومەتدا، لە هەولێر و دهۆك، دەتوانن جەماوەری خۆیان زیاد بكەن. ئەگینا جەماوەری سلێمانیشیان، لێ كەم دەبێتەوە. دەبێ ئەم وڵاتە بمێنێت، تا ئەو منافسەیەی تێدا بکرێت.
لەم گۆڕانکارییەدا، ئۆباڵ لەسەر پارتیش هەیە. حزبێكە لە ناو خۆیدا كێشەی نییە. دەنگی پێویستی خۆی هێناوە، تا وەك حزبی یەكەم حكوومەت پێكبهێنێت. پارتیش دەبێ ئێستا، بەشێك لەبارگرانایی، غیابی مام جەلال، لەسەر شانی خۆی، بار بكات. پێموایە ئێستا هەر وش دەكات،. ناكرێ پارتی بە روانگەی، پارچە پارچە كردنی، تەرەفەكانی بەرامبەری، ئەوەی لێیان قەوماوە، لەبەرژەوەندی خۆیان كۆیان بكاتەوە. چوونكە پارتیش بەو رادەیە، بەهێز نییە، كە وڵاتەكەی پێ بپارێزرێت. ئەو، بەهاوكاری یەكێـتی و گۆران، دەتوانێ یەكپارچەیی وڵات، بپارێزێت. ئینجا پارتی لەهەردووكیان بەهێزترە، بەلێ. لەهەردووكیان بێ موشكیلترە. بەڵام بێ موشكیلە و بەهێزێك نییە، كە متمانەی هەموو كوردستانی پێ بێت، و جەیشی هەموو كوردستانیشی لەبەردەستدا نییە، ئەمن و پارەی هەموو كوردستانیشی پێ نییە. كەواتا ئەگەر پارتی، بەشێوەیەكی حەكیمانە مامەلە نەكات، ئەگەر بەشێك لە گرانایی غیابی مام جەلال، نەخاتە سەرشانی خۆی، و لەو پێناوەدا بەرژەوەندی خۆی فیدا نەکات، سەرکردایەتییەکەی پێ ناکرێ.

* ئێستا پارتی كردوویەتی؟
* سەرۆ قادر: ئەگەر پارتی، لەپرۆسەكەدا سەربكەوێت، دیارە كردوویەتی. ئەگەریش سەرنەگەوێت، پارتی ناتوانێ بلێ من دەمویست وا بكەم، بەڵام خەڵكی دیكە نەیكرد. مەترسی ئەوەیە؛ پارتی لەبەر دەم، تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی دایە، وڵات كەوتووەتە بەردەمی هەرەشە. سەركردایەتی پارتی، لە سەرۆك بارزانییەوە، تا كاك نێچیرڤان بارزانی و هەموو پارتی، بچنە پێگەی نیشتمانپەروەرییەتی هەرە باڵا، كە ئەویش پاراستنی یەكپارچەیی كوردستانە، و بیكەنە ئەركی یەكەمی خۆیان. پارتی لەبەردەمی ئەو ئیمتحانەدایە؛ ئایا یارمەتی هاوكارەكانی دیكەی دەدات، و ئەو تەقسیمە و شێواوییەی لەتەرەف هاوكارەكانی دیكەی، لە سلێمانی بەگۆران و یەكێتییەوە هەیە، بەحیكمەتی خۆی، دەبیتە پشتیوانێکی ئیجابی؟ بە هێزی مالی و حكومەتیی بەهانایان دەچێت؟ متمانەیان دەداتێ، لە تەنگوچەلەمەكە دەربچن؟
ئەگەر پارتی نەتوانێ ئەو كارە بكات، لەرابەرایەتی كردنی نیشتماندا، تووشی نشووست و تووشی فەشەل دێت، و هیچ پاساوێكیشی نابێت. چوونكە بۆ سەركردە نیشتمانی و حزبە دیموكراتەكان، كە دەنگیان زۆر هێناوە، هیچ گرفتێكی نیشتمانی نییە، كە چارەسەری نەبێت. لەوانەیە دابینكردنی چارەسەرییەكان زۆر قوورس بن، و پێویست بێت بەرژەوەندی خۆی بۆ فیدا بكات. پێموایە پارتی، لەو فایلەی لەبەردەستی دایە، پرسی سەركردایەتی كردنی وڵاتە و چاوپۆشییە لە زۆر بەرژەوەندییەكانی خۆی. هەر لەو سۆنگەیەوە، بەبیرت دێنمەوە؛ ئەو هاش و هوشەی بەشێك لەئەندامانی گەنج و نوێی پارتی، دەیانەوێـت لە ناو پەرلەمان بیكەن، هیچ لەخزمەتی ئەم دەورە نوێیەی پارتی و سەرۆک بارزانی نییە.


* بەڕوونی مەبەستت چییە، و كام هەڵوێستی پەرلەمانتارانی پارتیت بەدڵ نییە؟
* سەرۆ قادر: رۆژانە دەبیستین، هەندێک ئەندامی گەنجی پەرلەمان، لە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەیانەوێ لاسایی گەنجە سەرگەرمەكانی گۆران و ئیسلامییەكان بكەنەوە. لەكاتێكدا پارتی حزبی فەرمانڕەوای یاساییە، و دەبێ ئەو دەورە بگێرێت كە مێژوو بۆی داناوە. بۆچی دەبێ ئەو دەورە بگێرێت، و دەبێ پەرلەمانتارەكانیشی لەناو پەرلەماندا رابەر و دەبێ حەكیم و زانا بن، و تەنیا شەق لەبتڵ و كورسی هەڵدان، نەك بۆ پارتی نابێت، بەڵكو وەزعی پارتی و حكومەت خراپ دەكات.


* ئەو حیكمەتەی پارتی، كە باسی دەكەیت، و لەشوێنێكدا لایەنەكان چەقیون و دەركەوت كە مەسەلەكە كارنامە نییە، و دابەشكردنی پۆستەكانی حكومەتە، پێتوایە پارتی سازش لەسەر مافی خۆی بكات؟
* سەرۆ قادر: پێویستە پارتی بەردەوام پابەندی رێبازی مستەفا بارزانی بێت و خەڵکی پێ ئاشنا و پەروەردە بكاتەوە.دەلێبن رێبازی بارزانی رێبازی رزگاریخواز و ئازادیخواز و کراوەیەکی مەعقوڵە و پشووی گونجان لەگەڵ سەردەمی نوێی تێدایە، ئێستا دەبێ لێی وردبینەوە و بیگونجێنین و دۆڵەمەندی بکەین بەو پێشهاتانە. رێبازی مستەفا بارزانی بریتی بووە لە پابەند بوونی بەردەوام بە بەرژەوەندییەكانی وڵات. لەم کاتە ئاستەمەدا بەرژەوەندییەکان چین؟ کام رەگەزی لێ زیاد بووە؟! لەكاتی تەنگوچەڵەمەكاندا، بارزانی بەرژەوەندی حزبی هیچ بەلاوە گرنگ نەبوو. بەلایەوە گرنگ نەبووە بەرپرسی لق و كادیرەكانی، لە پۆستەکاندا، هەمیشە شەخسی یەكەم بن. هەر بۆیە لەهەموو تەركیبەكانی كە بۆ بەشداری لە حكومەتی عێراق و دامودەزگاكانی شۆرشی ئەیلول، دروست دەبوون، كەسایەتییە كاریگەرەكانی كۆدەكردەوە. بارزانی بریتیی بوو لەسەركردەیەك، كە هەموو توانا سەركردەییەكانی كوردستانی لەژێر چەتری خۆیدا كۆدەكردەوە. مەبدەئەکانی رێبازی بارزانی بەناو بانگن، كە"حزب كەرەستەیە، ئامانج نییە"، "حزب دین نییە، حزب میكانیزمە بۆ ئەوەی تێكۆشەرانی تێدا كۆببنەوە." پێموایە لەو تەنگوچەڵەمەدا، گەرانەوە بۆ مەبدەئەكانی مستەفا بارزانی، یارمەتی پارتی دەدات،کادیر و كاندیدەكان و كاربەدەستەكانی، پشتیوانی حزبەكەی خۆیان بن، و عاملی تەبایی و تەفاهووم لەنێو بزوتنەوەی سیاسییدا بن. چوونكە بزووتنەوەی سیاسیی لەسەر تەقینەوەیە، و دەوڵەتانی دەرەوە كۆیان دەكەنەوە، ئەوە مەترسییەكی گەورەیە، ئیرادەی میللی، پەنا بۆ دەرەوە دەبات. بۆ كوێ، بۆ دەستی ئەم سیاسیی و دەزگا ئەمنیانەی لە بنەمادا، بڕوایان بەسەربەخۆی كوردستان و هەبوونی نەتەوەیی كورد نییە. چۆن دەكرێ ئەو فایلە وەربگرینەوە، بیركردنەوەی دەوێت.


* ئێستا هەموو لایەنەكان روو لەپارتی دەكەن، و ئەگەر پارتی تەنازول لەمافی خۆی بكات، لەپێناو كۆكردنەوەی هەمووان، پارتی قازانج دەكات.
* سەرۆ قادر: بێگومان، قازانجی پارتی بریتییە لەوەی پارتی بتوانێ، كوردستان لەو تەنگوچەڵەمەیە، لەناو خۆی كوردستان و عێراقدا، سەركردایەتی بكات، بەرەو كەنارەكانی ئارامی، و ئاسۆی یەكپارچەیی و سەربەخۆیی ببات و ورەی ئێستای خەڵک كەم نەكاتەوە. ئەو ئیمتحانە مێژووییە بۆ پارتی، پرۆسەی سیاسی و قۆناغی مێژوویی، بەهەموو هۆكارەكانی، لە ملی پارتی باركردووە. ئێستا تەنیا پارتی، لەقیادەكردنی ئەم وڵاتە بەرپرسە. بۆیە هەمووان بەرەو پارتی دێن، و هەڕەشەكانیش لەپارتی دەكرێن.
ئەمە پێناسەیەكی خێرای، رێبازی رزگاریخوازانەی مەلا مستەفایە بۆ چارەسەكردنی قەیرانەكان. ئەگەر پارتی، توانی ئەو قۆناغە تەواو بكات، دەتوانێ بەشێوەی ئۆتۆماتیكی متمانەی لای میللەت زۆر دەبێت.


* دوای هەموو ئەو ململانێ تووندانەی لەرابردوودا هەبووە، پێتوانوایە ئاسانە پارتی لەگەڵ بزوتنەوەی گۆران وەكوو هێزی دووەمی هەرێم رێكبكەوێت، تەحامولی لەگەڵ بكات؟
* سەرۆ قادر: كارێكی ئاسان نییە، بەڵام موومكینە. سەركردە گەورەكان لەو كاتانەدا درووست دەبن. ئابراهام لینكۆلن لە بڕگەیەکی مێژوویی ئاوهادا درووست بوو، كە ئەمریكا تەقسیم ببوو. بەڵام بێ ئەوەی بیر لەشەڕ بكەینەوە. گاندی و ماندێلاش هەروەها بوون. هەموو ئەو سەركردانەی، كە وڵاتی خۆیان لەكاتی قەیرانەكاندا ، رێبەری دەكەن، بەدوای دەرگای دەرچووندا دەگەڕێن، نەك بەدوای راكردندا. هەر سەركردەیەك و هەر حزبێكی بەرفراوان، لە كاتی تەنگوچەڵەمەدا، نەتوانێ وڵاتەكەی دەرباز بكات، بەرپرسە، و مێژوو رووحمی پێناكات، و سەرۆكەكەی نابێتە سەرۆكێكی گەورە، و حزبەكەشی نابێتە حزبێكی نیشتمانی. بۆیە سەركردە گەورەكان و تەجرەبە گەورەكانی دیموكراسی، بە كەسانی دڵ گەورەو فیكر گەورە و نیشتمانپەروەری سۆپەرمان، درووست بووە. نیشتمانپەروەریی هەندێك جار، گیان لە مرۆڤ وەردەگرێـت، دەبێ زۆر بەئاسانی سامان و دەسکەوتەکانیشی ببەخشێت.

* پارتی تاكوو ئێستا لەئیدارەدانی ئەو ململانێیەدا سەركەوتوو بووە، كە ئەوە زیاتر لەسێ مانگە لەكوردستاندا هەیە.
* سەرۆ قادر: وەك چاودێرێك، و شارەزاییم لەناو پارتی ، هەوڵی خۆی داوە، بەڵام زۆر سەكەوتوو نەبووە. هیوادارم ئەو كەموكوڕتییەکانی چارەسەر بكات، بۆ ئەوەی سەركەوتنی كۆتایی بەدەست بهێنێت.

* جۆرێك نیگەرانی لای خەڵك هەیە، و مووچە دواكەوتووە، و كێشەی ئابووری و چەقبەستووی سیاسیش هەیە، و بۆ ئەو نیگەرانییە خەڵك چ دەلێیت؟
* سەرۆ قادر: هەندێكیمان باسكرد، كە پەیوەندی بە حكومەتی خراپی عێراقە هەیە، و هەندێك گوشاری نێودەوڵەتییە، بەڵام هەرە زۆرەكەی خۆمانین. لەئەنجامی ئەو پەرتوبڵاوییەی، لەناو بزووتنەوەی سیاسییدا هەیە، حكوومەتێكی دامەزراوەییمان، لەماوەی رابردوودا درووستنەكردووە، تا ئەو حكوومەتە بتوانێ، بەڵای حكومەتێكی خراپی وەكوو عێراق مەزندە بکات، و لەكاتی بەڵاكانیدا ئەدای باشی سیستەمی حكومەتی كوردستان، كارەساتی عێراقمان لەسەر كەم بكاتەوە.


* یەكێتی نیشتمانی کوردستان، لە غیابی مام جەلالدا دوچاری ئەوە بووە، كە ئاماژەتان پێدا، ئەگەر وەكوو میدیاكارێك و سیاسیی و پسپۆرێكی سەربەخۆ نەك كەسێك كەپارتی بێت، یەكێتی داوای دیراسەیەك لەكاك سەرۆ قادر بكات، بۆ ئەوەی لەو دۆخەدا چ بكەن، چ پێشنیارێكیان بۆ دەكەن؟

* سەرۆ قادر: لەوانەیە بەشێك لەوەڵامەكەی تۆ ئەو لێکۆڵینەوەیە بێت، كە لە دوای هەڵبژاردن، ئەنیستۆی توێژینەوە و گەشەپێدانIRDK.org ئەنجامی دایە. لەودا ژمارەیەكی زۆر لە پسپۆرەكان بەشدار بوون. لەسەر ماڵپەرەکەیدا هەیە. هەڵبەت چارەسەر تەنیا لای یەك كەس نییە. یەكێتی تووشی بارودۆخێكی زۆر دژوار بووە. لە رووی مێژووییەوە، ماف بەخۆی دەدات، بەردەوام بێت، و نیوەی كوردستانی لەبەردەستدا بێت. لەلایەكی دیكەوە، نەیتوانیوە متمانەی ئەو بەشە لەدەنگەكان، كە خۆی ئیدارەی دەكات، بە دەست بێنێ، حزبەكە، خۆی دابەش بووە. پێموایە تەنیا راستگۆیی سەركردەكانی دوای مام جەلال، و پابەند بوونیان بە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان، و پێناسە كردنی بەرژەوەندی و رۆڵی نوێی خۆیان، لە ناو بەرژەوەندی دووری وڵاتەكەیاندا، رێگا چارەیان نیشان دەدات. جاری وا هەیە، فەرماندە عەسكەرییەكان، بەحوكمی سایكۆلۆژیای تایبەت و بەرژەوەندی خۆیان، ئەگەر لەسەرەوە سەركردەیەكیان نەبێت كۆنترۆڵیان بكات، كارەسات بەسەر وڵات دێننن. خەڵک چاوەڕوانی لە سەركردایەتی دەسترۆیشتووی یەكێتی هەیە، پابەندی بەرژەوەندی گشتی نیشتمانی بێت. هەروەها خەڵک چاوەڕوانن، رێزی ئیرادەیان، لە لایەن حزبێکی شۆڕشگێرەوە بگیرێ، کە دەوری لە رزگاری نیشتمانەکەیاندا هەبووە. چونکە واقیعییانە نیە حزبێك 18%ـی هێنا بێت، وڵات بەرێوەببات. هەڵبەت ناشكرێ، حزبێكی شۆرشگێر، دەوری لە ئازادی وڵاتەكەدا هەیە، لەبەر ئەوەی لەهەڵبژاردندا كەمی هێناوە، بەجارێك لاببرێت. هەر دووك ڕێکار هەڵەیە. دەبێ چارەسەری "یەمەن ئاسا"، بەمانای دەوڵەتی یەمەن، لەبەر چاو بگیرێت. ئەو چارەسەرەی، بۆ عەلی عەبدوڵا ساڵح كرا، بۆ یەكێتیش بكرێت. واتا لە حكومەتدا بمێنێت، بەرژەوەندییەكانی بپارێزرێت، بەڵام دەبێ بشزانن كە، ئاخر متمانەكە كەم بووەتەوە. راستە پارە و جەیش لەبەر دەستی ئەوان دایە، بەڵام ئەمە خاوەنەكەی میللەتە كە متمانەكەی لێ كەم كردوونەتەوە. ئەگەر چارەیەكی مەعقووڵ نەكرێت، ترازان درووست دەبێت، و بەرژەوەندی وڵات دەكەوێتە مەترسیی.


* كاك سەرۆ، راستە باسی یەكێتی و پارتیت كرد، بەڵام هێزێكی دیكە دووەم بووە، كە بزوتنەوەی گۆرانە. چۆن پێناسەی هاتنی قۆناغی نوێی گۆران دەكەیت، و لەنێو ئەو ململانێیە كە هەیە، لەنێوان دوو هێزی سەرەكی كوردستان؟
* سەرۆ قادر: بزووتنەوەی گۆران، بریتییە لەباڵێكی بەهێزی دوێنێی یەكێتی. ناكرێ سەیری بزوتنەوەی گۆران بكەین، بەدوور لەمێژووی ئەو بەشە لەبزووتنەوەی سیاسیی كە یەكێتی سەركردایەتی كردووە. لە ئەنجامی كار و گۆرانکاری ژیان، ئەو حزبە تەقسیم بوو، و زۆرینەی بەلای بزووتنەوەی گۆراندا چووە. لە ناو جەماوەرەکەشیاندا، گۆڕان زۆرینەی دەنگەكانی، لەگەڵ خۆی بردووە. لە رووی یاساییەوە، دەبێ بە گۆڕان بلێین پیرۆزتان بێت. بەدڵمان بێت، یان بەدڵمان نەبێت، بەدڵی یەكێتی بێت، یان نەبێت، ئەوە واقیعەکەیە. هەڵبەت سەرچاوەكانی دەسەڵات لەلای حزبی ئەسڵی بەجێ ماون، كە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە. جاری وا هەیە، نەك حزبێكی شۆڕشگێڕ، بەڵکو گروپێكی بچووك، وڵاتێك بەو سەرچاوانە، لە دەستی خۆیاندا دەهێلنەوە. بۆ نموونە سوریا و یەمەنی ئێستا. كاتێك سیستەمێك لەرووی عەسكەری و ئابووری، درووست بوو، دەتوانێ بۆ ماوەیەک، خەڵك بە گۆپاڵ لە دەست خۆیاندا راگیر بكات. لەناوچەی سلێمانی نەگەیشتووەتە گۆپاڵ، بەڵام ئەگەر باش چارەسەر نەكرێـت، و ئەگەر بزووتنەوەی گۆران بەچاوی كراوە، و بەواقیع بینیانە، تەعامووڵ لەگەڵ سەرچاوەكانی هێز، لە سلێمانی نەكات، دەوریان سەلبی دەبێت، و هەرەشە لە پارچە پارچە بوونی ئیدارەی سیاسیی كوردستان دەکرێ. بۆیە پێموایە، پێویستە بەردەوام روو لە بزووتنەوەی گۆران بكرێت، كە ئەم بارودۆخە نەقۆزنەوە بۆ تێكبدەردانی سیاسیی، و زیاتر خۆ ئیسپات كردن، چوونكە دۆخەكە گەیشتووەتە لێواری لێكهەڵوەشانی هەمووان. كاتێک وڵات لێكهەڵوەشێت، هیچ حزبێك قازانج ناكات. ئەوە لە كوردستاندایە كە بزووتنەوەی گۆران حزبی دووەمە، ئەوە لەناو پەرلەمان و حكوومەت دایە، دەتوانێ روانگەكانی خۆیان پێشنیار بكەن. لە ناو پەرلەمان و حكومەتدا، لە هەولێر و دهۆك، دەتوانن جەماوەری خۆیان زیاد بكەن. ئەگینا جەماوەری سلێمانیشیان، لێ كەم دەبێتەوە. دەبێ ئەم وڵاتە بمێنێت، تا ئەو منافسەیەی تێدا بکرێت.
لەم گۆڕانکارییەدا، ئۆباڵ لەسەر پارتیش هەیە. حزبێكە لە ناو خۆیدا كێشەی نییە. دەنگی پێویستی خۆی هێناوە، تا وەك حزبی یەكەم حكوومەت پێكبهێنێت. پارتیش دەبێ ئێستا، بەشێك لەبارگرانایی، غیابی مام جەلال، لەسەر شانی خۆی، بار بكات. پێموایە ئێستا هەر وش دەكات،. ناكرێ پارتی بە روانگەی، پارچە پارچە كردنی، تەرەفەكانی بەرامبەری، ئەوەی لێیان قەوماوە، لەبەرژەوەندی خۆیان كۆیان بكاتەوە. چوونكە پارتیش بەو رادەیە، بەهێز نییە، كە وڵاتەكەی پێ بپارێزرێت. ئەو، بەهاوكاری یەكێـتی و گۆران، دەتوانێ یەكپارچەیی وڵات، بپارێزێت. ئینجا پارتی لەهەردووكیان بەهێزترە، بەلێ. لەهەردووكیان بێ موشكیلترە. بەڵام بێ موشكیلە و بەهێزێك نییە، كە متمانەی هەموو كوردستانی پێ بێت، و جەیشی هەموو كوردستانیشی لەبەردەستدا نییە، ئەمن و پارەی هەموو كوردستانیشی پێ نییە. كەواتا ئەگەر پارتی، بەشێوەیەكی حەكیمانە مامەلە نەكات، ئەگەر بەشێك لە گرانایی غیابی مام جەلال، نەخاتە سەرشانی خۆی، و لەو پێناوەدا بەرژەوەندی خۆی فیدا نەکات، سەرکردایەتییەکەی پێ ناکرێ.

* ئێستا پارتی كردوویەتی؟
* سەرۆ قادر: ئەگەر پارتی، لەپرۆسەكەدا سەربكەوێت، دیارە كردوویەتی. ئەگەریش سەرنەگەوێت، پارتی ناتوانێ بلێ من دەمویست وا بكەم، بەڵام خەڵكی دیكە نەیكرد. مەترسی ئەوەیە؛ پارتی لەبەر دەم، تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی دایە، وڵات كەوتووەتە بەردەمی هەرەشە. سەركردایەتی پارتی، لە سەرۆك بارزانییەوە، تا كاك نێچیرڤان بارزانی و هەموو پارتی، بچنە پێگەی نیشتمانپەروەرییەتی هەرە باڵا، كە ئەویش پاراستنی یەكپارچەیی كوردستانە، و بیكەنە ئەركی یەكەمی خۆیان. پارتی لەبەردەمی ئەو ئیمتحانەدایە؛ ئایا یارمەتی هاوكارەكانی دیكەی دەدات، و ئەو تەقسیمە و شێواوییەی لەتەرەف هاوكارەكانی دیكەی، لە سلێمانی بەگۆران و یەكێتییەوە هەیە، بەحیكمەتی خۆی، دەبیتە پشتیوانێکی ئیجابی؟ بە هێزی مالی و حكومەتیی بەهانایان دەچێت؟ متمانەیان دەداتێ، لە تەنگوچەلەمەكە دەربچن؟
ئەگەر پارتی نەتوانێ ئەو كارە بكات، لەرابەرایەتی كردنی نیشتماندا، تووشی نشووست و تووشی فەشەل دێت، و هیچ پاساوێكیشی نابێت. چوونكە بۆ سەركردە نیشتمانی و حزبە دیموكراتەكان، كە دەنگیان زۆر هێناوە، هیچ گرفتێكی نیشتمانی نییە، كە چارەسەری نەبێت. لەوانەیە دابینكردنی چارەسەرییەكان زۆر قوورس بن، و پێویست بێت بەرژەوەندی خۆی بۆ فیدا بكات. پێموایە پارتی، لەو فایلەی لەبەردەستی دایە، پرسی سەركردایەتی كردنی وڵاتە و چاوپۆشییە لە زۆر بەرژەوەندییەكانی خۆی. هەر لەو سۆنگەیەوە، بەبیرت دێنمەوە؛ ئەو هاش و هوشەی بەشێك لەئەندامانی گەنج و نوێی پارتی، دەیانەوێـت لە ناو پەرلەمان بیكەن، هیچ لەخزمەتی ئەم دەورە نوێیەی پارتی و سەرۆک بارزانی نییە.


* بەڕوونی مەبەستت چییە، و كام هەڵوێستی پەرلەمانتارانی پارتیت بەدڵ نییە؟
* سەرۆ قادر: رۆژانە دەبیستین، هەندێک ئەندامی گەنجی پەرلەمان، لە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەیانەوێ لاسایی گەنجە سەرگەرمەكانی گۆران و ئیسلامییەكان بكەنەوە. لەكاتێكدا پارتی حزبی فەرمانڕەوای یاساییە، و دەبێ ئەو دەورە بگێرێت كە مێژوو بۆی داناوە. بۆچی دەبێ ئەو دەورە بگێرێت، و دەبێ پەرلەمانتارەكانیشی لەناو پەرلەماندا رابەر و دەبێ حەكیم و زانا بن، و تەنیا شەق لەبتڵ و كورسی هەڵدان، نەك بۆ پارتی نابێت، بەڵكو وەزعی پارتی و حكومەت خراپ دەكات.


* ئەو حیكمەتەی پارتی، كە باسی دەكەیت، و لەشوێنێكدا لایەنەكان چەقیون و دەركەوت كە مەسەلەكە كارنامە نییە، و دابەشكردنی پۆستەكانی حكومەتە، پێتوایە پارتی سازش لەسەر مافی خۆی بكات؟
* سەرۆ قادر: پێویستە پارتی بەردەوام پابەندی رێبازی مستەفا بارزانی بێت و خەڵکی پێ ئاشنا و پەروەردە بكاتەوە.دەلێبن رێبازی بارزانی رێبازی رزگاریخواز و ئازادیخواز و کراوەیەکی مەعقوڵە و پشووی گونجان لەگەڵ سەردەمی نوێی تێدایە، ئێستا دەبێ لێی وردبینەوە و بیگونجێنین و دۆڵەمەندی بکەین بەو پێشهاتانە. رێبازی مستەفا بارزانی بریتی بووە لە پابەند بوونی بەردەوام بە بەرژەوەندییەكانی وڵات. لەم کاتە ئاستەمەدا بەرژەوەندییەکان چین؟ کام رەگەزی لێ زیاد بووە؟! لەكاتی تەنگوچەڵەمەكاندا، بارزانی بەرژەوەندی حزبی هیچ بەلاوە گرنگ نەبوو. بەلایەوە گرنگ نەبووە بەرپرسی لق و كادیرەكانی، لە پۆستەکاندا، هەمیشە شەخسی یەكەم بن. هەر بۆیە لەهەموو تەركیبەكانی كە بۆ بەشداری لە حكومەتی عێراق و دامودەزگاكانی شۆرشی ئەیلول، دروست دەبوون، كەسایەتییە كاریگەرەكانی كۆدەكردەوە. بارزانی بریتیی بوو لەسەركردەیەك، كە هەموو توانا سەركردەییەكانی كوردستانی لەژێر چەتری خۆیدا كۆدەكردەوە. مەبدەئەکانی رێبازی بارزانی بەناو بانگن، كە"حزب كەرەستەیە، ئامانج نییە"، "حزب دین نییە، حزب میكانیزمە بۆ ئەوەی تێكۆشەرانی تێدا كۆببنەوە." پێموایە لەو تەنگوچەڵەمەدا، گەرانەوە بۆ مەبدەئەكانی مستەفا بارزانی، یارمەتی پارتی دەدات،کادیر و كاندیدەكان و كاربەدەستەكانی، پشتیوانی حزبەكەی خۆیان بن، و عاملی تەبایی و تەفاهووم لەنێو بزوتنەوەی سیاسییدا بن. چوونكە بزووتنەوەی سیاسیی لەسەر تەقینەوەیە، و دەوڵەتانی دەرەوە كۆیان دەكەنەوە، ئەوە مەترسییەكی گەورەیە، ئیرادەی میللی، پەنا بۆ دەرەوە دەبات. بۆ كوێ، بۆ دەستی ئەم سیاسیی و دەزگا ئەمنیانەی لە بنەمادا، بڕوایان بەسەربەخۆی كوردستان و هەبوونی نەتەوەیی كورد نییە. چۆن دەكرێ ئەو فایلە وەربگرینەوە، بیركردنەوەی دەوێت.


* ئێستا هەموو لایەنەكان روو لەپارتی دەكەن، و ئەگەر پارتی تەنازول لەمافی خۆی بكات، لەپێناو كۆكردنەوەی هەمووان، پارتی قازانج دەكات.
* سەرۆ قادر: بێگومان، قازانجی پارتی بریتییە لەوەی پارتی بتوانێ، كوردستان لەو تەنگوچەڵەمەیە، لەناو خۆی كوردستان و عێراقدا، سەركردایەتی بكات، بەرەو كەنارەكانی ئارامی، و ئاسۆی یەكپارچەیی و سەربەخۆیی ببات و ورەی ئێستای خەڵک كەم نەكاتەوە. ئەو ئیمتحانە مێژووییە بۆ پارتی، پرۆسەی سیاسی و قۆناغی مێژوویی، بەهەموو هۆكارەكانی، لە ملی پارتی باركردووە. ئێستا تەنیا پارتی، لەقیادەكردنی ئەم وڵاتە بەرپرسە. بۆیە هەمووان بەرەو پارتی دێن، و هەڕەشەكانیش لەپارتی دەكرێن.
ئەمە پێناسەیەكی خێرای، رێبازی رزگاریخوازانەی مەلا مستەفایە بۆ چارەسەكردنی قەیرانەكان. ئەگەر پارتی، توانی ئەو قۆناغە تەواو بكات، دەتوانێ بەشێوەی ئۆتۆماتیكی متمانەی لای میللەت زۆر دەبێت.


* دوای هەموو ئەو ململانێ تووندانەی لەرابردوودا هەبووە، پێتوانوایە ئاسانە پارتی لەگەڵ بزوتنەوەی گۆران وەكوو هێزی دووەمی هەرێم رێكبكەوێت، تەحامولی لەگەڵ بكات؟
* سەرۆ قادر: كارێكی ئاسان نییە، بەڵام موومكینە. سەركردە گەورەكان لەو كاتانەدا درووست دەبن. ئابراهام لینكۆلن لە بڕگەیەکی مێژوویی ئاوهادا درووست بوو، كە ئەمریكا تەقسیم ببوو. بەڵام بێ ئەوەی بیر لەشەڕ بكەینەوە. گاندی و ماندێلاش هەروەها بوون. هەموو ئەو سەركردانەی، كە وڵاتی خۆیان لەكاتی قەیرانەكاندا ، رێبەری دەكەن، بەدوای دەرگای دەرچووندا دەگەڕێن، نەك بەدوای راكردندا. هەر سەركردەیەك و هەر حزبێكی بەرفراوان، لە كاتی تەنگوچەڵەمەدا، نەتوانێ وڵاتەكەی دەرباز بكات، بەرپرسە، و مێژوو رووحمی پێناكات، و سەرۆكەكەی نابێتە سەرۆكێكی گەورە، و حزبەكەشی نابێتە حزبێكی نیشتمانی. بۆیە سەركردە گەورەكان و تەجرەبە گەورەكانی دیموكراسی، بە كەسانی دڵ گەورەو فیكر گەورە و نیشتمانپەروەری سۆپەرمان، درووست بووە. نیشتمانپەروەریی هەندێك جار، گیان لە مرۆڤ وەردەگرێـت، دەبێ زۆر بەئاسانی سامان و دەسکەوتەکانیشی ببەخشێت.

* پارتی تاكوو ئێستا لەئیدارەدانی ئەو ململانێیەدا سەركەوتوو بووە، كە ئەوە زیاتر لەسێ مانگە لەكوردستاندا هەیە.
* سەرۆ قادر: وەك چاودێرێك، و شارەزاییم لەناو پارتی ، هەوڵی خۆی داوە، بەڵام زۆر سەكەوتوو نەبووە. هیوادارم ئەو كەموكوڕتییەکانی چارەسەر بكات، بۆ ئەوەی سەركەوتنی كۆتایی بەدەست بهێنێت.

* جۆرێك نیگەرانی لای خەڵك هەیە، و مووچە دواكەوتووە، و كێشەی ئابووری و چەقبەستووی سیاسیش هەیە، و بۆ ئەو نیگەرانییە خەڵك چ دەلێیت؟
* سەرۆ قادر: هەندێكیمان باسكرد، كە پەیوەندی بە حكومەتی خراپی عێراقە هەیە، و هەندێك گوشاری نێودەوڵەتییە، بەڵام هەرە زۆرەكەی خۆمانین. لەئەنجامی ئەو پەرتوبڵاوییەی، لەناو بزووتنەوەی سیاسییدا هەیە، حكوومەتێكی دامەزراوەییمان، لەماوەی رابردوودا درووستنەكردووە، تا ئەو حكوومەتە بتوانێ، بەڵای حكومەتێكی خراپی وەكوو عێراق مەزندە بکات، و لەكاتی بەڵاكانیدا ئەدای باشی سیستەمی حكومەتی كوردستان، كارەساتی عێراقمان لەسەر كەم بكاتەوە.


* ئەوەی هەیە، بەشێكی هی غیابی مام جەلالە؟
سەرۆ قادر: هەموو بۆشاییەکە لە نەبوونی مام جەلال دەرکەوت. غیابی ئەو، لەمەنتیقەی ژێر فەرمانرەوای ئیدارەی سلێمانی، جاران بەهەموو پێكهاتە سیاسییەكانیەوە، مام جەلال قسەی كۆتایی لێ دەكرد. مام جەلال كەلەگەڵ كاك مەسعوود كۆدەبوونەوە، لەقەیرانەكاندا دەگەیشتنە چارەسەرێك وڵاتەكەیان لەقەیران قووتار دەکرد. ئەگەر ئەوان بڕیاریاندابایە، هەموو كەس بە زیان و قازانجی سیاسیی خۆی رازی دەبوو، دەیانتوانی متمانەی خەڵك دابین بكەن. ئێستا لایەنێك هەموو شتەكان دەكات، لەتەرەفەكەی دیكەدا تەقسیم درووستبووە و ناتوانێ هیچ بڕیارێک بدات.
تەقسیم لەناو یەكێتی نیشتمانیدا بووەتە هۆی تەقسیم بوونی بزوتنەوەی سیاسیش؛ گۆران و دوو حزبی ئیسلامی و کەسایەتییە دەسترۆیشووەكان وەک پێشوو نەماون.ئەو گۆڕانکارییە دەکرا ئەرێنی بێت، لە هەبوونی سەرکردەی بڕیاردەردا. بەڵام ئێشتا شكاوەتەوە بەسەر هەموو كوردستاندا.ئەو دیاردەیە، یەكێك لەو سلبیتانەیە كە دوو سەركردەی سیاسیی، دەوری كاریگەریان لەتەبایی كوردستاندا هەبووە. لەلایەکی دیکە بزووتنەوەی سیاسیی، بەشێوەیەكی ئاسایی پێش نەكەوتووە. بۆیە ئەگەر غیابێك لەو دوو سەركردانە درووست بوو، بۆشایی درووست دەبێت. ئێستا لەتەرەفی ئەولادا، غیابی مام جەلال وایكردووە، كە تەوافوق درووست نەبێت. ئەوەیە نایەلێت حكوومەتی هەشتەم، لەكوردستان درووست بێت.


* بەڵام زۆر كەس ئەو دۆخە بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان دەگەرێننەوە، كە حزبی بڕاوەیە كە جۆرێك لەواقعییەتی حزبی یەكەمیشی پێدراوە؟
* سەرۆ قادر: پارتی لەهەڵبژاردندا دەنگی خۆی هێناوە.ئەم حزبەش بێ كەموكوڕی نییە، بەڵام ئۆباڵی ئەم دۆخە نالەبارەی ناکەوێتە سەر شان. ئەو 38%ی دەنگەکانی هێناوە کە زۆرربەی رەهای ئەو دەنگانە لەناوچەی نفووزی خۆیەتی. لە زاهیردا پارتی بەو دەنگانە لەرەقەمدا حزبی یەكەمە، بەڵام حزبی یەكەمی ئەوتۆ نییە، كە بتوانێ كابینە درووست بكات. ئینجا كاتێك رەقەمی سەتا ئەوەندەی دەنگەكان هێز بەحزبێك دەدات، كە یەكپارچەیی نیشتمانیی هەبێت، یاسا باڵادەست بێت، بزوتنەوەی سیاسیی ئیلتیزامی پێوەبكات. بۆ نموونە ئەگەر 38%ـەكەی پارتی، بە هاوپەیمانیێكی لاواز، حكوومەتێكی لاواز درووست بكات، و لێی گەرێن وڵات بەرێوەببات، نیشانەی ئاستێکی باڵای هوشیاری و ئاگایی نیشتمانی دەبێت. ئەدی كاتێك یەكپارچەیی نیشتمانیی نییە؟ و سیاسیمان هەیە دەڵێ با پارتی حكومەت درووست بكات و لەدێگەڵە تێپەرێ!!.

* ئەوە چی لێدەخوێنیتەوە؟
* سەرۆ قادر: ئەوە ئەو مولوكوتەوایفییەیە كە باسم كرد. یانی هەر تائیفە و ناوچەیەك مەلیكێكی هەیە و هەر مەلیكێك حكومەتێكی هەیە، و یاسای ئەو موڵكە بریتییە لەبەرژەوەندی و كەللەرەقیی فەرماندەکان، لە بەرامبەر بەرژەوەندی نیشتمانی .

* بەڵام بەپێچەوانەشەوە، زۆرجار كە باس لەناوچە دەكرێت، تاكوو ئێستا لەرووی واقیعییەوە ئەو سەوزو زەردە وەكوو خۆی ماوەتەوە؟
* سەرۆ قادر: ئەوە كاڵبووەتەوە، بەڵام فەرمانڕەوایی عەسكەری و مالی و ئەمنیی سەوز و زەرد ماوەتەوە. هیچ شتێك لە سلێمانی و دهۆك و هەولێر ناكرێ، ئەگەر یەکێتی و پارتی حوكمی نەهایی تێدا نەدەن، جا با هەزار جار نیسبەی دەنگەكان، سەرێ و خوارێی تێدا بكرێت. هیچ شتێك لەئیدارەی سلێمانی كۆندا نابێتە گۆرانكارییەكی باش، ئەگەر لەلایەن سەركردایەتی یەكێتی تەفاهووم نەکرێت، چوونكە جەیش و ئەمن و پارە لە دەستی یەكێتی دایە، و هەركاتێك بیەوێ دەتوانێ وەزعەكە تێكبدات.
چ هۆکارێك وادەكات ئەم دووە یەك بگرن؟ ئاگایی نیشتمانیی و نەتەوەیی، و ئینسانیشی لەگەڵ دەخەم. ئەویش بریتییە لە ڕوانگەی سەركردەی نیشتمانپەروەر و نەتەوەپەروەر، بۆ نیشتمانەكەی، کە دەبێ دەوڵەتێكی مۆدێرن و هاوچەرخی هەبێت، و متمانەی تەواوی هاووڵاتیانی لەپشت بێت. لەو كەش و هەواییەدا، سەركردەی سیاسیی بۆی هەیە، كەمێك فرتوفێل بكات، تا بمێنێتەوە، بەڵام نابێ هەڕەشە لەوڵاتەكەی بكات.

* یەكێتی دەلێ من رێككەوتنێكی ستراتیژیم لەگەڵ حزبی بڕاوە هەیە، و حەقی ئەو رێككەوتنەم دەوێ، كە پێشتر تەوافوقی لەسەر كراوە. تۆ دەڵیی چی؟
* سەرۆ قادر: ئەوە رێككەوتنێكی سیاسییە لە نێوان دوو حزب. رێككەوتنێكی باشە، سەرباری ئەوەی رێگەی لەزۆر لایەنی كوردستانی گرت، تا بەشداری كارامەیان لەبەرێوەبەرێتی كوردستاندا هەبێت. باشییەکانی ئەو رێککەوتنە، لە واقیعبینێتی ئەو دوو سەرکردەی کوردستاندا بوو. بەو میکانیزمە، ئاسایشی وڵاتەكەیان دابینكرد، رێگەیەکیان بۆ یەكپارچەیی دۆزییەوە و كوردستانی بەیەكگرتووی هێشتەوە. لەسەرووی ئەو رێككەوتنەدا، كاك مەسعوود و مام جەلال هەبوون. كاتێك هەردووک دوو مەكتەبی سیاسیی كۆدەبوونەوە، رێكکەوتبان یان رێكنەكەوتبان، ئەو دوو سەرۆکە لەژوورێك دادەنیشتن، کاتێک دەردەچوون، دەیانگووت هەموو شتێك تەواوە، دوو حزبەكەش ئیلتیزامیان دەكرد، و قازانج و زەرەرەكانیان قبووڵ دەكردن. ئێستا كۆبوونەوەی بەستراوی مام جەلال و كاك مەسعوود نەماوە. ئەوە بووەتە هۆی درووست بوونی ئەو تەقسیمە. رێكەوتنی ستراتیژی بریتیی بووە لەمە. من ئەو رێككەوتنە نە مەحكوم دەكەم، و مەدحیشی دەكەم، چوونکە مێژووی وڵاتی ئێمە درووستی كردووە، و خێری لەزەرەرەكەی زیاتر بووە. جا ئێستا ئەگەر لەرێککەوتنی ستراتیژیدا، بۆ یەكێتی و پارتی ووردكردنەوە هەبێت، پێویستە هەردوو دوو حزب پێكەوە دانیشن. بۆچی پێکهێنانی حكومەت لەسەر ئەوە دوادەخەن و پەرشوبڵاوی درووست دەكەن؟! بۆچی ترازانی ئەمنی و چاولێ سوور كردنەوەی كۆمەڵایەتی درووست بێت؟! ئایا ئەو حاڵەتە ئاماژە بەوەیە كە: ئەی میللەتی كە پێت وابوو نابێ ئێمە یەکەم بین،جا ئەوە ئێمە نیشانت دەدەین، و ژیانتان لێ تێكدەدەین!

* كەواتا ئەو دۆخەی لەناوچەی سلێمانی هەیە، و ئەو تیرۆركردن و كوشتنی شاراوە ئەمە پەیوەندی بەوە هەیە، یان پەیوەندی بەلاوازی ئەمنیی هەیە؟
* سەرۆ قادر: لە راستیدا جیهازی ئاسایش لاواز نییە. بەپێچەوانەوە، دەستگاكانی ئەمن و ئاسایشی كوردستان، خیبرە و روحییەتێكی زۆر باشیان، بۆ پاراستنی ئاسایشی كوردستان هەیە. ئەوە بڕیاری سیاسییە لەسەرەوەڕا گرفت درووست دەکات. ئەم حاڵەتە پێی دەگووترێ لەشیرازە بردنی مونەززەم. جاری وا هەیە، بزووتنەوەی سیاسیی لەسەرەوە بڕیار دەدەن، خوارووی خۆیان بترسێنن. مەبەست لەو کارەش ناردنی پەیامە بۆ میللەت، ماناکەی لەوەدایە: ئەگەر ئێمە یەکەم نەبین، ئاواتان بەسەر دێت!

* من وكوو رۆژنامەنووسێك ئەو پرسیارەتان لێدەكەم، كە لەمێژووی میدیای كوردستان، لەمەیداندا كاك سەرۆ ئامادەیی هەبووە، كاتێك هەواڵی کوشتنی كاوە گەرمیانیت بیست، هەستت بەچی كرد؟
* سەرۆ قادر: هەستم بەو واقیعە كرد، كە بۆم باسكردی. شیرازەیەک خەریکە دەترازێندرێت. ئەگەر مام جەلال حزووری هەبووایە، لەم بارودۆخەدا، هیچ فەرماندەیەک نەیدەوێرا فەرمانی کوشتنی گەنجێك بدات. سناریۆكەیشی دەبینین، چۆن دەروات. ئەوە ئینزارێكی زۆر مەترسیداری واقیعی سیاسیی ئێستایە. نیشانەی ئەوەیە كە لەنیوەی كوردستاندا، فەرماندە عەسكەرییەكان رابەری سەرووی خۆیان نەماوە، تاكۆنترۆڵیان بکات. ئەوەی دەرحەق كاوە گەرمیانی و غەیری كاوە گەرمیانی كرا، بۆ نیزامێكی دیموكرات و بزوتنەوەیەكی نەتەوەیی و نیشتمانپەروەر، كە بە تێكۆشان و فیداكاریی بەناو بانگە، شەرمە. ئەگەر حکوومەتی کوردستانیش ئیرادەی پاراستنی هاونێستمانیانی خۆی نەبێت، جیهانی ئاگای ئەمڕۆ، ئەو دەستدرێژیانە قبووڵ ناکات.


* یەكێتی نیشتمانی کوردستان، لە غیابی مام جەلالدا دوچاری ئەوە بووە، كە ئاماژەتان پێدا، ئەگەر وەكوو میدیاكارێك و سیاسیی و پسپۆرێكی سەربەخۆ نەك كەسێك كەپارتی بێت، یەكێتی داوای دیراسەیەك لەكاك سەرۆ قادر بكات، بۆ ئەوەی لەو دۆخەدا چ بكەن، چ پێشنیارێكیان بۆ دەكەن؟

* سەرۆ قادر: لەوانەیە بەشێك لەوەڵامەكەی تۆ ئەو لێکۆڵینەوەیە بێت، كە لە دوای هەڵبژاردن، ئەنیستۆتەكەمانIRDK.org ئەنجامی دایە. لەودا ژمارەیەكی زۆر لە پسپۆرەكان بەشدار بوون. لەسەر ماڵپەرەدا هەیە. هەڵبەت چارەسەر تەنیا لای یەك كەس نییە. یەكێتی تووشی بارودۆخێكی زۆر دژوار بووە. لە رووی مێژووییەوە، ماف بەخۆی دەدات، بەردەوام بێت، و نیوەی كوردستانی لەبەردەستدا بێت. لەلایەكی دیكەوە، نەیتوانیوە متمانەی ئەو بەشە لەدەنگەكان، كە خۆی ئیدارەی دەكات، بە دەست بێنێ، حزبەكە خۆی دابەش بووە. پێموایە تەنیا راستگۆیی سەركردەكانی دوای مام جەلال، و پابەند بوونیان بە بەرژەوەندی باڵای نیشتمان، و پێناسە كردنی بەرژەوەندی و رۆڵی نوێی خۆیان، لە ناو بەرژەوەندی دووری وڵاتەكەیاندا، رێگا چارەیان نیشان دەدات. جاری وا هەیە، فەرماندە عەسكەرییەكان، بەحوكمی سایكۆلۆژیای تایبەت و بەرژەوەندی خۆیا، ئەگەر لەسەرەوە سەركردەیەكیان نەبێت كۆنترۆڵیان بكات، كارەسات بەسەر وڵات دێننن. خەڵک چاوەڕوانی لە سەركردایەتی دەسترۆیشتووی یەكێتی هەیە، پابەندی بەرژەوەندی گشتی نیشتمانی بن. هەروەها خەڵک چاوەڕوانن، رێزی ئیرادەیان لە لایەن حزبێکی شۆڕشگێرەوە بگیرێ کە دەوری لە رزگاری نیشتمانەکەیاندا هەبووە. چونکە واقیعییانە نیە حزبێك 18%ـی هێنا بێت، وڵات بەرێوەببات. هەڵبەت ناشكرێ، حزبێكی شۆرشگێر دەوری لە ئازادی وڵاتەكەدا هەیە، لەبەر ئەوەی لەهەڵبژاردندا كەمی هێناوە، بەجارێك لاببرێت. هەر دووك ڕێکار هەڵەیە. دەبێ چارەسەری "یەمەن ئاسا"، بەمانای دەوڵەتی یەمەن، لەبەر چاو بگیرێت. ئەو چارەسەرەی بۆ عەلی عەبدوڵا ساڵح كرا، بۆ یەكێتی بكرێت، واتا لە حكومەتدا بمێنێت، بەرژەوەندییەكانی بپارێزرێت، بەڵام دەبێ بشزانن كە، ئاخر متمانەكە كەم بووەتەوە. راستە پارە و جەیش لەبەر دەستی ئەوان دایە، بەڵام ئەمە خاوەنەكەی میللەتە كە متمانەكەی لێ كەم كردوونەتەوە. ئەگەر چارەیەكی مەعقووڵ نەكرێت، ترازان درووست دەبێت، و بەرژەوەندی وڵات دەكەوێتە مەترسیی.


* كاك سەرۆ، راستە باسی یەكێتی و پارتیت كرد، بەڵام هێزێكی دیكە دووەم بووە، كە بزوتنەوەی گۆرانە. چۆن پێناسەی هاتنی قۆناغی نوێی گۆران دەكەیت، و لەنێو ئەو ململانێیە كە هەیە، لەنێوان دوو هێزی سەرەكی كوردستان؟
* سەرۆ قادر: بزووتنەوەی گۆران، بریتییە لەباڵێكی بەهێزی دوێنێی یەكێتی. ناكرێ سەیری بزوتنەوەی گۆران بكەین، بەدوور لەمێژووی ئەو بەشە لەبزووتنەوەی سیاسیی كە یەكێتی سەركردایەتی كردووە. لە ئەنجامی كار و گۆرانکاری ژیان، ئەو حزبە تەقسیم بوو، و زۆرینەی بەلای بزووتنەوەی گۆراندا چووە. لە ناو جەماوەرەکەشیانداگۆڕان زۆرینەی دەنگەكانی، لەگەڵ خۆی برد. لە رووی یاساییەوە دەبێ بلێین پیرۆزتان بێت. بەدڵمان بێت، یان بەدڵمان نەبێت، بەدڵی یەكێتی بێت، یان نەبێت، ئەوە واقیعەکەیە. هەڵبەت سەرچاوەكانی دەسەڵات لەلایە حزبی ئەسلی بەجێ ماون، كە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە. جاری وا هەیە، نەك حزبێكی شۆڕشگێڕ، بەڵکو گروپێكی بچووك، وڵاتێك بەو سەرچاوانە، لە دەستی خۆیاندا دەهێلنەوە. بۆ نموونە سوریا و یەمەنی ئێستا. كاتێك سیستەمێك لەرووی عەسكەری و ئابووری درووست بوو، دەتوانێ بۆ ماوەیەک، خەڵك بە گۆپاڵ لە دەست خۆیاندا راگیر بكات،. لەناوچەی سلێمانی نەگەیشتووەتە گۆپاڵ، بەڵام ئەگەر باش چارەسەر نەكرێـت، و ئەگەر بزوتنەوەی گۆران بەچاوی كراوە، و بەواقیع بینیانە تەعامووڵ لەگەڵ سەرچاوەكانی هێز لەسلێمانیدا نەكات، دەوریان سەلبی دەبێت، و هەرەشە لە پارچە پارچە بوونی ئیدارەی سیاسیی كوردستان دەکرێ. بۆیە پێموایە، پێویستە بەردەوام روو لەبزووتنەوەی گۆران بكرێت، كە ئەم بارودۆخە نەقۆزنەوە بۆ تێكبدەردانی سیاسیی و زیاتر خۆ ئیسپاتكردن، چوونكە دۆخەكە گەیشتووەتە لێواری لێكهەڵوەشانی هەمووان. كاتێک وڵات لێكهەڵوەشێت، هیچ حزبێك قازانج ناكات. ئەوە لە كوردستاندایە كە بزووتنەوەی گۆران حزبی دووەمە، ئەوە لەناو پەرلەمان و حكوومەت دایە، دەتوانن روانگەكانی خۆیان پێشنیار بكەن، لە ناو پەرلەمان و حكومەتدا، لە هەولێر و دهۆك، دەتوانن جەماوەری خۆیان زیاد بكەن. ئەگینا جوماوەری سلێمانیشیان لێ كەم دەبێتەوە. دەبێ ئەم وڵاتە بمێنێت، تاك ئەوم منافسەیەی تێدا بێت.
لەم گۆڕانکارییەدا، ئۆباڵ لەسەر پارتیش هەیە. حزبێكە لە ناو خۆیدا كێشەی نییە. دەنگی پێویستی خۆی هێناوە،تا وەك حزبی یەكەم حكوومەت پێكبهێنێت. پارتیش دەبێ ئێستا بەشێك لەبارگرانایی غیابی مام جەلال، لەسەر شانی خۆی بار بكات. پێموایە ئێستا هەر وادەكات،. ناكرێ پارتی بە روانگەی پارچە پارچە كردنی تەرەفەكانی بەرامبەری، ئەوەی لێیان قەوماوە، لەبەرژەوەندی خۆیان كۆیان بكاتەوە. چوونكە پارتیش بەو رادەیە بەهێز نییە، كە وڵاتەكەی پێ بپارێزرێت. ئەو، بەهاوكاری یەكێـتی و گۆران، دەتوانێ یەكپارچەیی وڵات بپارێزێت. ئینجا پارتی لەهەردووكیان بەهێزترە، بەلێ. لەهەردووكیان بێ موشكیلترە. بەڵام بێ موشكیلە و بەهێزێك نییە، كە متمانەی هەموو كوردستانی پێ بێت، و جەیشی هەموو كوردستانیشی لەبەردەستدا نییە، ئەمن و پارەی هەموو كوردستانیشی پێ نییە. كەواتا ئەگەر پارتی، بەشێوەیەكی حەكیمانە مامەلە نەكات، ئەگەر بەشێك لە گرانایی غیابی مام جەلال نەخاتە سەرشانی خۆی و لەو پێناوەدا دەبێ بەرژەوەندی خۆی فیدا نەکات، سەرکردایەتییەکەی پێناکرێ.

* ئێستا پارتی كردوویەتی؟
* سەرۆ قادر: ئەگەر پارتی، لەپرۆسەكەدا سەربكەوێت، دیارە كردوویەتی. ئەگەریش سەرنەگەوێت، پارتی ناتوانێ بلێ من دەمویست بیكەم، بەڵام خەڵكی دیكە نەیكرد. مەترسی ئەوەیە كە پارتی لەبەر دەم تاقیكردنەوەیەكی مێژوویی دایە، وڵات كەوتووەتە بەردەمی هەرەشە. سەركردایەتی پارتی، لە سەرۆك بارزانییەوە، تا كاك نێچیرڤان بارزانی و هەموو پارتی، بچنە پێگەی نیشتمانپەروەرییەتی هەرە باڵا، كە ئەویش پاراستنی یەكپارچەیی كوردستان، بكەنە ئەركی یەكەمی خۆیان. پارتی لەبەردەمی ئەو ئیمتحانەدایە، ئایا یارمەتی هاوكارەكانی دیكەی دەدات، و ئەو تەقسیمە و شێواوییەی لەتەرەف هاوكارەكانی دیكەی لە سلێمانی بەگۆران و یەكێتییەوە هەیە، بەحیكمەتی خۆی دەبیتە پشتیوانێکی ئیجابی؟ بە هێزی مالی و حكومەتیی بەهانایان دەچێت؟ بۆ ئەوەی متمانەیان بداتێ، لە تەنگوچەلەمەكە دەربچن. ئەگەر پارتی نەتوانێ ئەو كارە بكات، لەرابەرایەتی كردنی نیشتماندا، تووشی نشووست و تووشی فەشەل دێت، و هیچ پاساوێكیشی نابێت. چوونكە بۆ سەركردە نیشتمانی و حزبە دیموكراتەكان، كەدەنگیان زۆر هێناوە، هیچ گرفتێكی نیشتمانی نییە، كە چارەسەری نەبێت. لەوانەیە دابینكردنی چارەسەرییەكان زۆر قوورس بن، و بەرژەوەندی خۆی بۆ فیدا بكات. پێموایە پارتی لەو فایلەی لەبەردەستی دایە، فایلی سەركردایەتیكردنی وڵاتە و چاوپۆشییە لە زۆر بەرژەوەندییەكانی خۆی. ئەو هاش وهوشەی بەشێك لەئەندامانی نوێ و گەنجی پارتی دەیانەوێـت، لەناو پەرلەمان بیكەن، هیچ لەخزمەتی ئەم دەورە نوێیەی پارتی و سەرۆک بارزانی نییە.


* بەڕوونی مەبەستت چییە، و كام هەڵوێستی پەرلەمانتارانی پارتیت بەدڵ نییە؟
* سەرۆ قادر: رۆژانە هەندێک ئەندامی گەنجی پەرلەمان، لە لیستی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەیانەوێ لاسایی گەنجە سەرگەرمەكانی گۆران و ئیسلامییەكان بكەنەوە. لەكاتێكدا پارتی حزبی فەرمانڕەوای یاساییە، و دەبێ ئەو دەورە بگێرێت كە مێژوو بۆی داناوە. بۆچی دەبێ ئەو دەورە بگێرێت، و دەبێ پەرلەمانتارەكانیشی لەناو پەرلەماندا رابەر بن دەبێ حەكیم و زانا بن، و تەنیا شەق لەبتل و كورسی هەڵدان نەك بۆ پارتی نابێت، بەڵكو وەزعی پارتی و حكومەت خراپ دەكات.